Bóle głowy są bardzo częste, z badań wynika, że każdego roku cierpi na nie 80% populacji. Choć na ogół nie pociągają za sobą poważniejszych skutków, są źródłem wielu nieprzyjemnych doznań

Występują u około 15% kobiet i 6% mężczyzn. Ten procent populacji cierpi na migrenę, stan związany z obkurczaniem lub nadmiernym rozszerzaniem niektórych tętnic mózgu, co objawia się pulsującym  bólem po jednej stronie głowy. Przeciętnie osoba cierpiąca na migrenę opuszcza w ciągu roku 6-9 dni roboczych.

Przyczyny bólu głowy

Wyróżnia się wiele przyczyn i rodzajów bólów głowy.

• Przykładowo ból głowy może towarzyszyć każdej infekcji wirusowej.
• Bóle głowy mogą mieć rozmaite przyczyny, od przemęczenia oczu lub zapalenia zatok przynosowych do stanów zagrożenia życia (zapalenie mózgu, guz mózgu, zapalenie opon mózgowych, tętniak w mózgu).
• Kiedy ból pojawia się jako skutek urazu głowy, przyczyna jest oczywista; jednak jego pochodzenie jest często bardziej ulotne. Niektórzy ludzie doświadczają bólów głowy, kiedy są głodni lub spragnieni.
• Ból głowy może być spowodowany przez zbyt częste korzystanie z komputera bądź telewizora.

Mimo to wirus nadal funkcjonuje  dzięki zdolności do szybkiego rozprzestrzeniania się  oraz przenoszenia na duże odległości z najmniejszymi drobinami powietrza  – jedno kichnięcie  chorego na pokładzie  samolotu może spowodować  zakażenie wszystkich nieuodpornionych pasażerów.

Najbardziej zagrożone odra są niemowlęta i małe dzieci. Wielu dorosłych przebyło odrę  w dzieciństwie, zyskując odporność na całe życie.

Objawy odry rozwijają się zwykle po 8-14 dniach od pierwszego zakażenia

Wyróżnia się dwie fazy choroby

• zakaźna faza kataralna przed wystąpieniem wysypki,
• niezakaźna faza osutkowa (wysypkowa).

OBJAWY ODRY

Faza osutkowa

Po 1-5 dniach od pierwszych objawów pojawia się wysypka, najpierw obejmująca głowę  i szyję, a potem szerząca się na całe ciało. Początkowo wysoka ma zabarwienie czerwone  i występuje w wyraźnych skupiskach. Mniej więcej po tygodniu plamki zlewają się w większe obszary, które przed całkowitym ustąpieniem bledną, przybierając kolor brązowy. Wkrótce po pojawieniu się wysypki gorączka ustępuje  i w ciągu 4-5 dni dochodzi na ogół do wyzdrowienia.

Faza kataralna

Trwa 1-2 dni i cechuje się kaszlem , wyciekiem z nosa , zapaleniem spojówek i wysoką gorączką. Na błonach śluzowych jamy ustnej  pojawiaja się małe czerwone plamki o białym punkcie w środku, zwane plamkami Koplika.

Częste powikłania odry

• ostre zapalenie ucha  środkowego w skutek dołączenia się zakażenia bakteryjnego – u 5% pacjentów,
• bakteryjne zapalenie płuc – zagnieżdżenie się bakterii w pęcherzykach płucnych – u 4% pacjentów,
• zapalenie spojówek,
• zapalenie oskrzeli,
• zmiany zapalne w przewodzie pokarmowym,
• krup, czyli zapalenie krtani, tchawicy i oskrzeli – najbardziej zagrożone są dzieci między  6 miesiącem a 3 rokiem życia.

Powikłania odry występujące rzadko

• zapalenie mięśnia sercowego,
• zapalenie wątroby,
• wirusowe zapalenie mózgu, które objawia się sennością, nasilonym bólem głowy, wymiotami, zaburzeniami mówienia i utratą słuchu.

Odra jest chorobą bardzo poważną , która w krajach rozwijających się wciąż atakuje i zabija wiele dzieci. Na świecie corocznie ginie  na świecie z jej powodu  milion dzieci.

Wczesne rozpoznanie bywa trudne, gdyż wstępne objawy łatwo mylnie uznać za początkową fazę grypy. Wysoka, występująca falami gorączka  poprzedza 0 1-3 dni pojawienie się wysypki.

W większości przypadków odra kończy się pełnym powrotem do zdrowia w ciągu 2-4 tygodni. Choroba stanowi największe zagrożenie  u osób z obniżoną odpornością w skutek innych chorób.

Jak sobie radzić

• Dziecko powinno samo zdecydować, czy chce leżeć w łóżku czy nie . Aktywność fizyczna powinna jednak  ulec ograniczeniu. Nie wolno jeździć na rowerze, uprawiać sportów
• Pic dużo aby uzupełniać straty  wody powstałe w wyniku pocenia się
• Jeśli wystąpi brak apetytu nie zmuszać chorego do jedzenia
• W okresie gorączki przyjmować trzy do  do czterech razy dziennie leki przeciwgorączkowe
• Jeśli kaszel  jest męczący, pic gorące napoje  i stosować leki na kaszel
• Nie dopuszczać do kontaktów chorego dziecka z osobami, które jeszcze nie przechodziły odry.
• Przy uporczywych mdłościach i wymiotach udać się do lekarza

Ospa wietrzna jest powodowana przez wirusa ospy wietrznej  i półpaśca, odpowiedzialnego za dwie różne choroby: ospę wietrzna i półpasiec. Szerzy się drogą kropelkową, a chorą osobę uznaje się za zakażającą, do puki nie odpadną ze skóry wszystkie strupy. Półpasiec zdarza się częściej u dorosłych i jest spowodowany przez reaktywację wirusa , który w stanie utajenia przetrwał w komórkach nerwowych rdzenia kręgowego, następującą w chwili spadku odporności. U dorosłych wysypka może być szczególnie nasilona . zakażenia towarzyszące wymagają intensywnego leczenia.

Objawy ospy wietrznej u dzieci

• wysypka,
• niewielka gorączka.

Objawy ospy wietrznej u dorosłych

• gorączka,
• złe samopoczucie,
• ból głowy,
• wysypka rumieniowata.

Prawdziwa wysypka ospowa , jednakowa u dorosłych i u dzieci ma wygląd różowoczerwonych niewielkich uniesionych plamek, które przemieniają się w pęcherzyki. Plamki mają owalny zarys i w nieregularnych odstępach czasu pojawiają się grupami w ciągu kilku dni.

Zmiany przechodzą pewien cykl: różowa plamka – pęcherzyk strupek. Po pewnym czasie strupy odpadają , odkrywając niezmieniona skórę. W pełni rozwinięta ospa wietrzna cechuje się równoczesnym występowaniem zmian w różnych fazach rozwoju.

Typowa wysypka rozprzestrzenia się ku centralnym obszarom ciała na tułowiu, twarzy, owłosionej części głowy i na kończynach górnych. W ciężkich przypadkach zmiany mogą obejmować  całe ciało, ale wtedy i najgęściej szerzą się ku środkowi.

Pęcherzyki tworzą się też na błonach śluzowych jamy ustnej, gardła, nosa oraz na spojówkach oczu. Może to być przyczyną dolegliwości, takich jak ból gardła, kaszel, czy łzawienie, które ustępują w miarę  gojenia się zmian.
Osoby chore zakażają do chwili wyschnięcia strupów, oddzielenia się ich od skóry i odpadnięcia.

Mniej więcej po dwóch tygodniach od zakażenia swędzące czerwone plamki przybierają postać  pęcherzyków. Mazidło z kalamina przyśpiesza ich wysychanie i łagodzi świąd.

choroba występuje u większości dzieci we wczesnych latach. Przebywa ja około 90% ludzi . Korzystniejsze jest zachorowanie w dzieciństwie, gdyż rozwija się wówczas odporność na wirusa tego typu, co chroni przed wystąpieniem ospy wietrznej  w okresie dojrzałości, gdy przebiega ona ciężej.

Nie jest znane leczenie przyczynowe, z reguły wystarcza zastosowanie leków łagodzących świąd lub mazidło z kalaminą lub talk. W razie wtórnych zakażeń skóry korzysta się z antybiotyków w postaci kremów lub w tabletkach. W ciężkich postaciach choroby , np. u pacjentów otrzymujących leki immunosupresyjne (np. po oparzeniach), można doustnie lub  we wstrzyknięciach zastosować lek przeciwwirusowy acyklowir.

Podanie w ciągu 48 godzin od kontaktu ze źródłem zakażenia immunogluboliny skierowanej przeciwko wirusowy ospy wietrznej – półpaśca, może zmienić przebieg choroby lub jej zapobiec . Acyklowir stosuje się profilaktycznie  u narażonych pacjentów  o osłabionej odporności.

Trzeba nakłaniać pacjentów by mimo dość intensywnego świądu skóry powstrzymywali się od drapania, gdyż mogą pozostać blizny. Drapanie staje się tez powodem wtórnych zakażeń bakteryjnych, zwykle paciorkowcami lub gronkowcami. Zazwyczaj choroba ustępuje po 14-21 dni. Zaleca się by dzieci nie chodziły do szkoły przez 14 dni.

Powikłania ospy wietrznej

Powikłania u dzieci są dość rzadkie u dzieci, częściej występują u dorosłych

• wtórne zakażenia skóry, które należą do najczęstszych powikłań u dzieci,
• zapalenie płuc może może na nie wskazywać przyśpieszenie oddychania. W obrazie rentgenowskim zapalenie płuc objawia się występowaniem w miąższu płucnym bardzo drobnych guzków, które w okresie zdrowienia wapnieją i są już stale widoczne na kolejnych zdjęciach,
• krwotoczna postać ospy wietrznej (wylew krwi do wnętrza pęcherzyków,
• zapalenie mózgu w połączeniu z zapaleniem płuc i powikłaniami krwotocznymi, co zdarza się zwykle tylko u osób bardzo starych lub z obniżoną odpornością.

U dzieci z reguły dochodzi do pewnego wyzdrowienia. U osób dorosłych choroba może przebiegać dużo ciężej. Powikłania w rodzaju zapalenia płuc czy zapalenia mózgu, a także postać krwotoczna , nadają jej toksyczny i ciężki przebieg, jednak i w tedy normą jest całkowity powrót do zdrowia.

Zagrożenie dla życia ospa wietrzna może stanowić u osób z obniżona odpornością , staja się w tedy konieczne szczególne sposoby postępowania. Stan takich pacjentów poprawia stosowanie immunoglobuliny i acyklowiru. Nawroty ospy wietrznej zdarzają się bardzo rzadko.

unikanie kontaktu z osoba zagrożona zwykle wystarczy, by zapobiec  chorobie, jednak wg obecnych poglądów nie należy chronić dzieci przed tym zakażeniem, gdyż we wczesnej fazie życia przebiega ono znacznie łagodniej niż później.

Jak sobie radzić

• Jeśli zmiany skórne są bardzo swędzące:

-mozna zastosować miksturę cytrynową

nie używać kortyzony i w ogóle preparatów zawierających kortykosteroidy. Zewnętrznie można stosować środki przeciwświądowe i przeciwalergiczne

• Nie rozdrapywać pęcherzyków, nie zdrapywać strupków, grozi to wtórną infekcją  i powstaniem szpecących blizn
• Gdy wystąpi gorączka i ogólne złe samopoczucie  przyjmować odpowiednie lekarstwa
• Dzieci chore na ospę nie muszą koniecznie leżeć w łóżku  przez czas choroby, chyba, ze bardzo źle się czują

Choroba zaczyna się nagle lub po ustąpieniu objawów poprzedzających, bólem głowy, gorączką i zaburzeniami świadomości. W okresie następnym mogą wystąpić drgawki i zależnie od stopnia ciężkości przebiegu  – mniej lub bardziej nasilone i rozległe porażenia  nerwów czaszkowych, niekiedy również kończyn. W Płynie mózgowo rdzeniowym pojawiają się zmiany zapalne.

Objawom mózgowym niejednokrotnie towarzyszom objawy zajęcia  opon mózgowo rdzeniowych i rdzenia. W okresie późniejszym, w niektórych postaciach zapalenia mózgu wirusowego wystąpić może parkinsonizm.

U osób, które przebyły zapalenie mózgowe, moga utrzymywać się trwałe następstwa w postaci niedowładów, uszkodzeń nerwów czaszkowych, nieprawidłowości psychicznych i zmian w zachowaniu.

Z pośród ważniejszych postaci zapalenia mózgu wirusowego wymienić należy kleszczowe zapalenie  mózgu, nagminne śpiączkowe zapalenie mózgu oraz zapalenie mózgu występujące  w przebiegu rozmaitych chorób  wirusowych, jak:

• odra,
• różyczka,
• grypa,
• świnka,
• opryszczka,
• półpasiec,
• ospa wietrzna,
• mononukleoza zakaźna,
• żółtaczka zakaźna

Szczególnie ciężka postacią wirusowego zapalenia mózgowego jest – wścieklizna. Niekiedy zapalenie mózgu występuje jako powikłanie po szczepieniu  przeciw chorobom zakaźnym m.in:

• ospie
• odrze
• chorobie Heinego-Medina
• tężcowi
• durowi
• wściekliźnie

Powikłanie niektórych niewirusowych chorób zakaźnych :

• dur plamisty
• bruceloza

W zwalczaniu wirusowych infekcji  układu nerwowego , najważniejsze są masowe szczepienia ochronne, zwłaszcza do chorób występujących epidemicznie

Zapalenie mózgu grzybicze występuje rzadko, stanowiąc powikłanie zakażeń grzybiczych skóry. Zakażenie układu nerwowego prowadzi do objawów  oponowych i mózgowych, przypominających  zapalenie opon mózgowo rdzeniowych gruźlicze. Leczenie polega na podawaniu antybiotyków przeciwgrzybiczych

Zapalenie mózgowe wywołane przez pierwotniaki jest powikłaniem zakażeń pierwotniakowych, jak toksoplazmoza, pełzakowica, zimnica, trypanosomatozy. W przypadkach toksoplazmozy w układzie nerwowym powstają  ziarniaki i torbiele. W przypadkach pełzakowicy, jeżeli pełzak przedostaje się do mózgu, może spowodować rozwój ropnia.

Zmiany w układzie nerwowym w przebiegu zimnicy sa rzadkie i objawiaja się odczynem oponowym i zmianami mózgowymi z objawami psychicznymi oraz zapaleniem wielonerwowym. Przebieg zakażeń pierwotniakami  jest zwykle ciężki, a leczenie farmakologiczne często bywa malo skuteczne.. W przypadkach ropni pełzakowych wskazane jest leczenie operacyjne, które może uratowac zycie chorego.

Objawy zapalenia mózgu

• ból i zawroty głowy
• zaburzeniami rytmu snu – śpiączka, inwersja snu (senność w dzień i bezsenność w nocy) lub bezsenność
• zaburzeniami wzroku, porażeniami ocznymi
• spadek ostrości widzenia
• diplopia
• opadanie powieki
• silne bóle kończyn i tułowia (ból wzgórzowy lub kauzalgia)
• wzmożenie napięcia mięśni
• zaburzeniami psychicznymi (pobudzenie).

Zapalenie płuc to stan zakażenia miąższu płucnego obwodowo od oskrzelików końcowych. Na skutek działania czynników biologicznych powstają nacieki zapalne w miąższu płucnym oraz wysięk w pęcherzykach płucnych.

Zapalenie płuc można podzielić na:

• bakteryjne
• wirusowe
• grzybicze
• pasożytnicze

Najczęściej  stosowana klasyfikacją zapaleń płuc jest  podział w zalezności od miejsca nabycia infekcji, na zapalenia pozaszpitalne – środowiskowe i szpitalne, rozwijające się  po ponad 48 godzinach i od chwili  przyjęcia do szpitala. Często jest stosowany podział na zapalenie typowe i atypowe, w zależności od klinicznego przebiegu.

Patogeny typowe obejmują Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Staphylococcus aureus, Gram -ujemne bakterie i bakterie beztlenowe

atypowe patogeny to: Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae, Legionella sp. oraz wirusy grypy  i paragrypy. Spośród zapaleń płuc  wyodrębnia się też zachłystowe zapalenie wywołane mieszana florą  tlenowa i beztlenową na skutek aspiracji treści górnych dróg oddechowych. Do tego zapalenia dochodzi u pacjentów  z utratami przytomności, zaburzeniami połykania, a także u osób w stanie  upojenia alkoholowego. zachłystowe zapalenie płuc może być zapaleniem poza szpitalnym i szpitalnym.

Rozwój procesu zapalnego jest zależny od zdolności obronnych organizmu i zjadliwości oraz  liczby mikroorganizmów. Najczęściej do zapalenia dochodzi w przypadku osłabienia odpornosci. Stosowanie leków cytostatycznych, prowadzące do leukopemii, sprzyja zakażeniom bakteriami gram-ujemnymi

Objawy typowego  zapalenia płuc

• osłabieniem
• bólami mięśni
• nagłą wysoką gorączką, która spada po 7-9 dniach
• dreszczami
• zlewnymi potami
• kaszlem, najpierw suchym, a następnie wilgotnym z odkrztuszaniem śluzowej lub ropnej wydzieliny
• bólem klatki piersiowej przy oddychaniu
• dusznością o różnym stopniu nasilenia
• niekiedy krwiopluciem

Objawy atopowego zapalenia płuc

Objawy spoza układu oddechowego

Zapalenie mykoplazmatyczne:

• rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa-Johnsona
• objawy zapalenia mięśnia sercowego
• poprzeczne zapalenie rdzenia kręgowego i zapalenie opon mózgowych i mózgu
• niedokrwistość hemolityczna i różnie nasilona żółtaczka

Zapalenie legionellowe:

• objawy zapalenia mięśnia sercowego, osierdzia
• zapalenie opłucnej
• zapalenie mózgu, objawy splątania, dezorientacji
• cechy uszkodzenia wątroby, nerek
• zapalenie stawów
• wysypki
• zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego
• niekardiogenny obrzęk płuc
• krwawienie z górnego i dolnego odcinka przewodu pokarmowego

Cechą cgarakterystyczną dla wszystkich nietypowych zapaleń płuc jest objęcie procesem chorobowym głównie tkanki śródmiąższowej, podczas gdy w zapaleniu płuc bakteryjnym choroba toczy się w pęcherzykach płucnych i drobnych oskrzelach. Leczenie nietypowych zapaleń płuc jest objawowe, podaje się antybiotyki, ewentualnie środki przeciwpasożytnicze (np. tradycyjną emetynę).

Atakuje najczęściej starsze dzieci i młodzież, nie oszczędza jednak dorosłych. Następstwa jej są groźne dla kobiet w pierwszych trzech miesiącach ciąży, ponieważ może wywołać poronienie, ciężkie wady wrodzone płodu, a nawet jego obumarcie. Zakażenie następuje drogą kropelkową. Okres wylęgania 14-21 dni

Objawy różyczki:

• po krótkim okresie złego samopoczucia i zmian nieżytowych , pojawia się na całym ciele bladoróżowa wysypka, o plamkach nie zlewających się, mniejszych od odrowych, większych niż w płonicy. Leczenie objawowe. Zapobiegania nie stosuje się . Ponieważ różyczka zapewnia odporność na całe życie, dąży się by chorowało na nią jak najwięcej dziewcząt, co uchroni je  później przed zakażeniom we wczesnych miesiącach ciąży.

Powikłania różyczki

• różyczkowe zapalenie mózgu
• plamica różyczkowa
• różyczkowe zapalenie stawów

Powikłania u płodu

Są bardzo rzadkie, jednak choroba, która wystąpi u kobiety w ciąży (do 12 tygodnia) może spowodować bardzo poważne zmiany rozwojowe. Embriopatie spowodowane zakażeniem wirusem różyczki in utero noszą nazwę zespołu Gregga.

• układu sercowo-naczyniowego
• oczu
• słuchu
• układu nerwowego

Jak sobie radzić

• Jeśli sytuacja, tego wymaga  (gorączka, bóle stawowe), można przez krótki okres czasu stosować leki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe, przeciwzapalne
• Nie dopuszczać chorego dziecka do kontaktowania się  z ciężarnymi
• U dziewcząt czternastoletnich należy oznaczać  we krwi odpornościowe ciała przeciwróżyczkowe. Jeśli wynik badania jest ujemny, tzn. badana osoba nie przechodziła różyczki, należy przeprowadzić szczepienia ochronne.
• Oznaczenie wartości ciał odpornościowych jest szczególnie ważne przy planowaniu ciąży. Badanie miana ciał musi udzielić jednoznacznej odpowiedzi na pytanie: czy przyszła matkę należy szczepić , czy nie? (Jeśli przechodziła różyczkę – nie Jeśli nie przechodziła różyczki – tak)
• Jeśli podejrzewasz wystąpienie różyczki
• Każda kobieta w ciąży, która dopuszcza możliwość kontaktu z różyczką w ciągu pierwszych miesięcy ciąży, powinna zasięgnąć  porady lekarskiej
• Po przebytej różyczce u każdego we krwi pozostają przeciwciała. Wykonując odpowiedni test na ich obecność lekarz może jednoznacznie ocenić, czy pacjent chorował na różyczkę czy nie.