Celiakia to trwająca całe życie choroba o podłożu genetycznym, wywołana nieprawidłową odpowiedzią immunologiczną organizmu na spożywany gluten (białko zawarte w zbożach – pszenicy, życie, jęczmieniu, owsie).

Nietolerancja glutenu prowadzi do zaniku kosmków jelita cienkiego odpowiedzialnych za wchłanianie substancji odżywczych z pokarmu do krwiobiegu.

Z tego powodu dochodzi do niedożywienia organizmu, co prowadzi do wystąpienia różnorodnych objawów.

Objawy celiakii

Niemowlęta – pierwsze objawy pojawiają się po 4-6 tygodniach od wprowadzenie do diety produktów mącznych:

• zahamowanie przyrostu wagi ciała,
• przewlekłe biegunki lub obfite stolce tłuszczowe, wymioty, bóle, wzdęcia i powiększenie obwodu brzucha, brak apetytu,
• zmiana usposobienia (nadpobudliwość lub apatia), opóźnienie rozwoju psychoruchowego,
• osłabienie siły mięśniowej, częste infekcje,
• w badaniach pomocniczych: niskie stężenie białka, niedobór żelaza, witamin A, D, E, K, kwasu foliowego, podwyższona aktywność aminotransferaz.

Dzieci w wieku szkolnym i młodzież- występują mniej oczywiste objawy

• niski wzrost i waga,
• zły apetyt, bóle brzucha, nieprawidłowe wypróżnienia,
• osteopenia lub osteoporoza,
• niedorozwój szkliwa zębowego, próchnica,
• afty, zapalenie kącików ust, zapalenie języka, opryszczkowe zapalenie skóry,
• opóźnione dojrzewanie (opóźnienie miesiączkowania),
• trudności w nauce, depresje, ADHD,
• zaburzenia neurologiczne: padaczka, ataksja, drgawki, bóle głowy,
• bóle mięśni, niewyjaśnione bóle stawów,
• nietolerancja laktozy, cukrzyca typu I,
• w badaniach pomocniczych: anemia z niedoboru żelaza i kwasu foliowego.

Dorośli i osoby starsze – celiakia manifestuje się w sposób nietypowy. Najczęściej wykrywana jest przypadkowo. Obecnie dorośli stanowią 60% nowych rozpoznań.

Objawy ogólne celiakii

• zespół jelita drażliwego (IBS), nawracające bóle brzucha, nudności, wymioty, wzdęcia, biegunki,
• nietolerancja laktozy, spadek masy ciała,
• nawracające afty, zapalenie kącików ust i języka, opryszczkowe zapalenie skóry,
• anemia z niedoboru żelaza, oporna na leczenie,
• depresja, zmęczenie, bóle mięśni i stawów, osteopenia, osteoporoza,
• zatrzymanie miesiączkowania, poronienia, bezpłodność,
• choroby towarzyszące (tzw. zespoły nakładania): reumatoidalne zapalenie stawów, cukrzyca, niedoczynność tarczycy, nieswoiste zapalenie jelit, autoimmunologiczne zapalanie wątroby i inne schorzenia autoimmunologiczne, chłoniaki nieziarnicze,
• w badaniach pomocniczych: niedokrwistość, niedobór białka w surowicy, zwiększona aktywność aminotransferaz.

Ta postać celiakii jawnej występuje najczęściej u dzieci, kobiet w ciąży, osób starszych (ale nie tylko) i choć ze względu na charakterystyczne objawy jest stosunkowo łatwa do rozpoznania, statystycznie występuje zdecydowanie rzadziej niż postać niema. Mimo to często pozostaje nierozpoznana, a powyższe dolegliwości uznane za np. objawy zespołu jelita drażliwego, alergii pokarmowej czy zwykłego stresu.