Wrzód trawienny polega na powstaniu owrzodzeń żołądka i dwunastnicy (pierwszym odcinku jelita cienkiego), głównie w skutek żrącego działania wytwarzanych w żołądku w nadmiarze kwasu solnego i pepsyny. w wielu przypadkach stan ten nie powoduje żadnych dolegliwości, jednak częściej występują:

• nawracające napady bólów w nadbrzuszu  (tzw. dołku sercowym, tuz poniżej mostka)
• niestrawność
• utrata apetytu
• chudnięcie
• wymioty ze śladami krwi
• czarne stolce zawierające częściowo strawiona krew
• krwotok w razie przeżarcia przez owrzodzenie większego naczynia krwionośnego w ścianie żołądka, czasem jest to pierwszy objaw owrzodzenia
• ból pleców w skutek szerzenia się owrzodzenia dwunastnicy, na sąsiednią trzustkę
• napad silnych bólów brzucha, prowadzący do wstrząsu i zapaści, w razie powstania dziury w ścianie żołądka. Wyciekająca treść żołądkowa wywołuje ostre zapalenie otrzewnej, albo ropień między pętlami jelita. Perforacja jest stanem wymagającym natychmiastowej pomocy medycznej
• wymioty zawierające fragmenty pokarmów spożytych przez kilkoma godzinami
• Większość owrzodzeń trawiennych

Przyczyny wrzodów żołądka

Większość owrzodzeń trawiennych ma związek z przewlekłym nieżytem błony sluzowej żołądka, stan ten jest spowodowany przez zakażenie bakterią Helikobakter pylori.

nieżyt żołądka powoduje zaburzenie równowagi wydzielania kwasu solnego i pepsyny w stosunku do substancji chroniących ścianę jelit, a mianowicie śluz i prostaglandyn (związków o charakterze hormonalnym, które, grają pewną rolę w procesach zapalnych). Również inne czynniki sprzyjają  powstaniu owrzodzenia trawiennego:

• przyjmowanie pewnych leków jak aspiryna lub niesteroidowe leki przeciwzapalne i kortykosteroidy. Mogą one powodować  perforację jelit i krwotoki
• palenie papierosów
• czynniki dziedziczne – owrzodzenie dwunastnicy ma tendencję do występowania rodzinnego, zwłaszcza u osób z grupą krwi 0

Nie ma sposobu rozpoznania owrzodzenia żołądka czy dwunastnicy tylko na podstawie badania klinicznego. Objawy nie zawsze jednoznacznie wskazują na miejsce choroby, gdyz ich przyczyną może być kamica żółciowa, zapalenie przełyku i trzustki, a także rak żołądka

Leczenie wrzodów żołądka

• bardzo ważna jest rezygnacja z palenia papierosów i ograniczenie spożywania alkoholu
• czasowa ulgę przynoszą leki zawierające związki glinu i magnezu, które neutralizują kwasy, oraz leki hamujące wytwarzanie kwasu solnego , jako omeprazol.

Wyleczenie jest trwalsze po usunięciu H. pylori. Zwykle wymaga to tygodniowego stosowania anitadyny lub omeprazolu wraz z dwoma antybiotykami – klarytromaycyną i amoksycyliną. Ta terapia trójskładnikowa jest skuteczna u 90% pacjentów. Zaleca się powtórzenie badania endoskopowego po 6 tygodniach od zakończenia terapii trójskładnikowej. Jeśli w tym czasie nie dojdzie do wygojenia owrzodzeń, można ponownie pobrać wycinek biopsyjny, by wykluczyć tło nowotworowe.

Wrzody dwunastnicy

Owrzodzenie dwunastnicy zdarza się cztery razy częściej niż owrzodzenie żołądka . To ostatnie występuje u kobiet po 50 roku życia  i u zażywających niesteroidowe leki przeciwzapalne. Choroba atakuje też osoby żyjące w trudnych warunkach socjalnych.

Na wrzód trawienny cierpi w ciągu swego życia 5-10% populacji. Roczna zapadalność na tę chorobę wynosi  1-3 przypadki na 1000 osób. zachowawcze leczenie owrzodzeń  przynosi bardzo dobre rezultaty jeśli uda się wykorzenić H. pylori, nawroty należą do żadkości i nie ma potrzeby długotrwałego, a bardzo kosztownego leczenia środkami hamującymi produkcję kwasu.

Zupełne usunięcie H. pylori eliminuje tez ryzyko powikłań, w tym zmniejsza zagrożenie rakiem i chłoniakiem. Leczenie operacyjne jest zazwyczaj skuteczne lecz u około 10% pacjentów może dojść do nawrotu. Po częściowej resekcji żołądka zdarza się zbyt szybkie jego opróżnianie, co objawia się występowaniem po posiłku silnych potów, kołataniem serca i wzdęciem brzucha, a czasem też biegunka, anemia i ścieńczeniem kości. Owrzodzenia dwunastnicy mają tendencję do samoistnego gojenia się, gdy z wiekiem żołądek zaczyna wytwarzać  mniej kwasu. Owrzodzenie żołądka natomiast zdarza się w podeszłym wieku częściej.

Ziarnica  (choroba Hodgkina)

Należy do względnie rzadko występujących jednostek onkologicznych, a jednocześnie charakteryzuje się wysoką wyleczalnością  – w Europie zachodniej uzyskuje się ponad 80% 10- letnich wyleczeń.

Występują dwa szczyty zachorowań: pierwszy około 25 roku życia  i drugi po 50 roku zycia. Dzieci przed ukończeniem 10 roku życia chorują bardzo rzadko. Mężczyźni chorują nieco częściej niż kobiety.

W polsce do rejestrów jest zgłaszzanych około 800 nowych zachorowan rocznie

Czynniki ryzyka zachorowań na ziarnicę

Przyczyna ziarnicy nie jest dotychczas wyjaśniona  i nie ma dokładnie zdefiniowanych  czynników ryzyka. Dyskutowane są predyspozycje genetyczne i wpływ czynników środowiskowych lub infekcyjnych, szczególnie w dzieciństwie i w młodym wieku. Wiele danych wskazuje na związek zakażeniem wirusem Epsteina-Barr.

Objawy kliniczne ziarnicy

Ziarnica jest chorobą nowotworową węzłów chłonnych. U ponad 80% pacjentów umiejscawia się powyżej przepony. Najczęściej zajmuje przednie śródpiersie, węzły szyjno – nadobojczykowe i pachowe. Rzadko występuje zajęcie węzłów potylicznych, tylnego śródpiersia, węzlów kreskowych i pierścienia Waldeyera.

Objawy ogólne występuja u około 30% chorych. Mogą to być: gorączka, nocne poty, ubytek masy ciała

Diagnostyka ziarnicy

• Rozpoznanie ziarnicy może być postawione jedynie na podstawie badania histopatologicznego pobranego w całości węzła chłonnego. W przypadku wyłącznej lokalizacji śródpiersiowej  konieczne jest pobranie materiału w mediastinoskopii, czyli w czasie ziarnikowania śródpiersia.
• Badanie radiologiczne  – zdjęcie rentgenowskie, tomografia komputerowa, obrazujące stan węzłów chłonnych w klatce piersiowej, jamie brzusznej i miednicy mniejszej oraz stan węzłów chłonnych w klatce piersiowej, jamie brzusznej i miednicy mniejszej oraz stan wątroby i śledziony
• biopsja szpiku z talerza kości biodrowej

Jeżeli powiększenie węzłów chłonnych nie ustępuje w okresie do 3 tygodni po leczeniu przeciwzapalnym, to nalezy zbadac ich stan, pobierając wycinek do badania histologicznego.

Leczenie ziarnicy

Ziarnica jest rozrostem o dużej chemio – i promieniowrażliwości.

Rokowanie

Rokowanie jest zależne przede wszystkim od zaawansowania klinicznego. W stopniu I odsetek przeżyć  10- letnich przekracza 90%, natomiast w stopniu IV wynosi  około 60%.

Nowotwory górnej części układu pokarmowego  i oddechowego

Są to nowotwory jamy ustnej , języka, gardła, krtani, jamy nosowej i zatok przynosowych. Stanowią  nieco ponad 6% wszystkich nowotworów  u ludzi i są przyczyną około 5 % zgonów z powodu chorób nowotworowych. Najczęstszy w tej grupie nowotworów rak krtani  zajmuje 6-7 miejsce w zestawieniach zapadalności  i umieralności na nowotwory złośliwe u mężczyzn.

Większość nowotworów  tej grupy charakteryzuje wzrost głównie miejscowy i względnie niskie ryzyko wystąpienia odległych przerzutów. niepowodzenia w leczeniu oznaczają brak możliwości usunięcia miejscowego. Z tego powodu  o wynikach leczenia decyduje przede wszystkim  oszczędność onkologiczna  pierwszej operacji

Czynniki ryzyka nowotworów głowy i szyi

• długotrwała ekspozycja na dym tytoniowy
• nadużywanie alkoholu
• nawyki dietetyczne (brak witamin, owoców i warzyw w diecie)
• przewlekłe drżenie tkanek  (np. źle dopasowana proteza  zębowa)
• zakażenie wirusem  Epsteina-Barr ( rak nosowej części gardła)
• przewlekłe stany zapalne  oraz występowanie polipów (dla raków zatok przynosowych)

Obraz histologiczny nowotworów głowy i szyi

Do zmian przedrakowych, predysponujących do rozwoju opisywanych nowotworów , należą:

• rogowacenie białe błony śluzowej jamy ustnej, ustnej części gardła, wargi lub krtani
• erytroplakia – charakteryzująca się wysokim odsetkiem  przemiany złośliwej   – podobnie jak leukoplakia, jest to określenie kliniczne
• nadmierne rogowacenie
• brodawczaki krtani
• dysplazja (stan przedrakowy w ocenie histologicznej)

Objawy nowotworów głowy i szyi :

Objawy kliniczne nowotworów  głowy i szyi różnią się w zależności od pierwotnej lokalizacji, lecz zwykle są to dolegliwości bólowe, owrzodzenie, naciek oraz zaburzenia oddychania, przyjmowania pokarmów i mowy. Nowotwory tego regionu są także powodem zaburzeń  wzroku, słuchu, węchu i smaku. Niekiedy pierwszym objawem raka narządów głowy  i szyi jest powiększenie szyjnych węzłów chłonnych spowodowane przerzutami.

Najbardziej charakterystyczne objawy kliniczne, w zależności od umiejscowienia nowotworu to:

• warga : stwardnienie, owrzodzenie
• jama ustna: owrzodzenie, dolegliwości bólowe podczas jedzenia, ograniczenie ruchomości języka
• szczęka i żuchwa: zniekształcenie twarzy, zaburzenia widzenia, objawy neurologiczne, zaburzenia drożności przewodów nosowych, bóle
• krtań:najczęściej chrypka, ból i trudności w przełykaniu, duszność
• gardło:

-część ustna: bóle przy przełykaniu, bóle samoistne promieniujące do ucha , uczucie ciała obcego, owrzodzenie, naciek
-część nosowa: guz w obrębie szyi, bóle głowy, uczucie zatkania czaszkowych, zaburzenia widzenia
-część krtaniowa: objawy jak w przypadku raka krtani

Diagnostyka nowotworów głowy i szyi:

• wywiad
• badanie przedmiotowe ( z ocena stanów węzłów chłonnych szyjnych i nadobojczykowych)
• badanie laryngologiczne
• biopsja podejrzanych zmian (biopsja wycinkowa, chirurgiczna ze zmiany pierwotnej i cienkoigłowa z węzłów chłonnych
• badania obrazowe (tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny)

Wszystkie podejrzane zmiany zwłaszcza u osób palących papierosy i nadużywających alkoholu, powinny być wyrifikowane mikroskopowo po biopsji chirurgicznej

Leczenie nowotworów głowy i szyi

• w leczeniu nowotworów głowy i szyi, o niskim stopniu złośliwości histologicznej, stosuje się leczenie chirurgiczne oraz radioterapię. Wybór metody zależy głównie od lokalizacji nowotworu
• w nowotworach o wysokim stopniu złośliwości histologicznej najczęściej stosuje się skojarzenie radioterapii z chemioterapią, natomiast chirurgia odgrywa mniejsza rolę.
• zastosowanie chemioterapii jest ograniczone  niewielką chemiowrażliwością nowotworów głowy i szyi.

Rokowanie

W nabłonkowych nowotworach głowy i szyi wyniki leczenia zależą od lokalizacji zmiany pierwotnej, stopnia zaawansowania klinicznego oraz stopnia złośliwości raka. We wczesnych stadiach zaawansowania  odsetek przeżyć 5-letnich waha się od 60-80%, w chorobie miejscowo zaawansowanej wynosi około 30%, natomiast w chorobie uogólnionej rokowanie jest niepomyślne. Najlepsze wyniki uzyskuje się w leczeniu raków krtani i wargi  dolnej.

Jak sobie radzić

• Prowadzić zdrowy tryb życia

- nie palić papierosów

- zrezygnować z picia alkoholu lub ograniczyć

- być aktywnym fizycznie

- spać tyle ile trzeba

- rozładować stres

• Dieta, czynnik bardzo istotny, powinna być urozmaicona , bez produktów zawierających syntetyczne związki chemiczne. Kilka skromnych posiłków dziennie – t na pewno zdrowiej niz dwa obfite
• Ograniczyć należy  tłuszcze, białko zwierzęce, cukier, słodycze, potrawy z mąki pszennej
• Korzystna jest dieta bogata w błonnik ( jarzyny, ziemniaki, ryż i gruboziarniste pieczywo).
• Pojawiające się dolegliwości i zmiany w ustroju, w tym również  zmiany ogólnej sprawności, trzeba właściwie oceniać
• Sprawa najważniejsza to wczesne rozpoznanie raka  i rozpoczęcie leczenia.

Stanowi około 3  nowotworów złośliwych u ludzi. Częściej chorują mężczyźni. Częstość zachorowań zwiększa się wraz z wiekiem: 80% zachorowań dotyczy osób w 7 i 8 dekadzie życia.

Czynniki ryzyka raka trzustki

• palenie tytoniu  (nitrozoaminy zawarte w dymie tytoniowym) - jedyny pewny czynnik ryzyka
• przewlekłe zapalenie trzustki

Badanie histologiczne raka trzustki

Gruczolak przewodowy  jest najczęściej występującym rakiem trzustki. W postaci klasycznej  występuje 80-85% przypadków, dzieli się na postać wysoko -, średnio- i niskozróżnicowaną.

Objawy kliniczne raka trzustki

Głównymi objawami są:

• ból brzucha
• żółtaczka
• utrata masy ciała

Ból jest najczęstszym powodem zgłaszania się pacjenta do lekarza. Zlokalizowany jest najczęściej w nadbrzuszu i promieniuje do kręgosłupa. Ma charakter „piekący” lub „gniotący”, nie ma charakteru „kłującego”. Żółtaczka zaporowa w przypadku guzów głowy trzustki  jest objawem wczesnym, który może poprzedzać wszystkie inne objawy. Jeżeli żółtaczka zaporowa jest pierwszym objawem klinicznym w guzie trzustki, to przyczynia się do zasięgnięcia porady lekarskiej przez chorego, co umożliwia leczenie nowotworu we wczesnym okresie jego rozwoju.

Rozpoznanie raka trzustki

W rozpoznaniu raka trzustki stosuje się głównie:

• ultrasonografię
• tomografię komputerową
• przezskórna biopsję aspiracyjną cienkoigłową celowaną

Leczenie raka trzustki

Leczenie chirurgiczne jest najważniejszym etapem leczenia w raku trzustki i jedyna szansą wyleczenia. W leczeniu chirurgicznym wyróżnia się operacje  radykalne (leczące)  i paliatywne (łagodzące). Zaledwie u 20 % chorych można wykonać operacje leczące; u pozostałych z powodu zaawansowania zmian, wykonuje się operacje paliatywne, czyli takie, które umożliwiają  utrzymanie  pasażu żółciowego lub pokarmowego. Dlatego w ramach kontrolowanych badań klinicznych  próbuje się stosować inne formy leczenia, jak śródoperacyjną radioterapię i chemioterapię.

Walka z bólem

Ból jest jednym z najbardziej dotkliwych  objawów w raku trzustki, występującym u około 70-80% chorych. Leczenie bólu jest trudne. Podawanie doustnie lub dożylnie  środki z grupy opiatów stają się niewystarczające. Pomocne okazują się wtedy przykręgosłupowe blokady  nerwów trzewnych  lub neurolizy splotu trzewnego

Wyniki leczenia w raku trzustki są nadal niezadowalające. Śmiertelność pooperacyjna jest nadal wysoka. Do najczęstszych objawów niepożądanych po operacji należą przetoki trzustkowe, ropienie wewnątrzbrzuszne, infekcyjne rany, ostre zapalenie trzustki, przecieki żółciowe. Przeżycia  5-letnie chorych leczonych  radykalnie z powodu raka trzustki wynoszą 3-18%

Inne nowotwory złośliwe trzustki

• Wyspiak – guz produkujący insuliną
• Glukagonomia – guz produkujący glukagon
• Gastrinoma – guz produkujący gastrynę, co w konsekwencji prowadzi do powstawania owrzodzeń żołądka