Reumatyzm, gościec, choroby reumatyczne, zazwyczaj nazwami tymi obejmuje się dolegliwości zmiany chorobowe w narządzie ruchu, tj. w stawach, w mięśniach, w kościach, powstające z różnych przyczyn.

Z reumatyczne uważa się również zmiany w innych narządach, np. w sercu, jeśli występują one w skojarzeniu ze zmianami w narządzie ruchu, określanymi jako reumatyczne. Z czynników zewnętrznych wpływających nasilająco na dolegliwości gośćcowe najważniejszymi są chłód i wilgoć, ponadto zmiany ciśnienia atmosferycznego i jonizacji powietrza.

Do chorób gośćcowych zalicza się m.in.: gorączkę reumatyczną, gościec przewlekły postępujący i jego odmiany, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, zmiany zwyrodnieniowe stawów kończyn i kręgosłupa, gościec tkanek miękkich.

Gorączka reumatyczna występuje u osób młodych i dzieci, w następstwie zakażenia beta hemolizującym – paciorkowcem. W chorobie tej mogą występować  zmiany zapalne w sercu, obejmujące  głównie mięsień sercowy, nadto wsierdzie i osierdzie (postać sercowa).

Zmiany zapalne w sercu  mogą prowadzić do wytworzenia się  wad serca wskutek zniszczenia  zastawek serca i tworzenia się bliznowatych zwężeń  ujść tętniczych. W następstwie powstałych wad wytworzyć się może niewydolność krążenia .

Choroba reumatyczna wywołuje często zapalenie stawów , przemijające z reguły  bez trwałych śladów i może dawać zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym w postaci pląsawicy. W przebiegu choroby mogą pojawić się zmiany na skórze  w formie rumienia obrączkowego oraz guzki podskórne.

Reumatoidalne zapalenie stawów:

Jest wieloukładową chorobą, w przebiegu, której toczy się przewlekły proces zapalny o podłożu autoimmunologicznym. RZS jest najczęściej występującą układowa choroba tkanki łącznej . W  Polsce choruje około  500 000 osób.

RZS zasługuje w pełni za miano choroby społecznej, tym bardziej, że szczyt zachorowalności przypada na  30-50 rok zycia , czyli na okres pełnego  rozwoju możliwości produkcyjnych człowieka. Znane jest rodzinne występowanie choroby oraz podatność genetyczna, nie ustalono jednak precyzyjnie zasad dziedziczenia. Oprócz podatności  genetycznej istnieją czynniki inicjujące początek choroby.

Najczęściej jest to infekcja  bakteryjna lub wirusowa. nie ustalono patogenu , który bezpośrednio jest odpowiedzialny za uruchomienie  procesu autoimmunologicznego, sądzi się zatem, że może ich być więcej.

Na wystąpienie i przebieg choroby istotny wpływ mają hormony. Kobiety chorują 4 razy częściej od mężczyzn. W okresie ciąży występuje z reguły remisja, po porodzie obserwuje się nowy rzut, często o bardzo aktywnym przebiegu.

Pierwszym ognikiem zmian patalogicznych jest błona maziowa stawów. Pojawiają się w niej nacieki zapalne złożone głównie z limfocytów T oraz makrofagów i limfocytów B.

Komórki błony maziowej zaczynają proliferować , tworząc łuszczkę , która nacieka kości, chrząstkę, ścięgna, aparat okołostawowy, co prowadzi do uszkodzeń i deformacji. Mogą również występować zmiany pozastawowe, ale proces zapalny toczący się w stawach, ma decydujące znaczenie dla dalszego rozwoju choroby.

Początek choroby reumatoidalnej jest  w 20 % podostry, w 70% zdradliwy, w którym zajmowane są  kolejne stawy oraz nasila się w nich zwalnia proces zapalny, tylko w 10 %przypadków występuje ostre zapalenie.
Najczęściej zajmowanymi stawami są:

• śródręczno-między paliczkowe – 90-95%
• nadgarstkowe – 80-90%
• między paliczkowe bliższe -65-90%
• kolanowe – 60 – 80%
• skokowe – 50 – 80%
• odcinek szyjny kręgosłupa – 40-50%
• stawy biodrowe – 40-50%
• stawy łokciowe – 40-50%
• stawy żuchwowe – 20-30%

RZS jest określane jako symetryczne zapalenie stawów, zatem najczęściej zajmowane sa stawy symetrycznie
w pierwszej kolejności zajmowane są drobne stawy, w dalszej duże stawy odcinek szyjny kręgosłupa zajmowany jest głównie w górnym odcinku a naciek zapalny może spowodować groźne powikłania

Oprócz zmian stawowych w RZS występują objawy ogólne, takie jak: gorączka, limfadenopatia, utrata masy ciała, uczucie zmęczenia oraz zmiany narządowe na skórze, w narzędzie wzroku, płucach, układach krążenia, krwiotwórczym i nerwowym.

Powikłania reumatyzmu:

• amyloidoza wtórna
• zapalenie naczyń
• niedokrwistość
• infekcje
• włóknienie płuc

Przystępując do leczenia RZS należy dążyć do zahamowania rozwoju choroby, wydłużenia okresu remisji i chronić chorego  przed groźnymi powikłaniami. Dzięki podjęcia leczenia we wczesnym stadium można przez dłuższy okres uniknąć destrukcji i deformacji stawów, zapewnić dobry komfort życia  i utrzymać sprawność fizyczną i psychiczną. Sposób leczenia farmakologicznego należy uzależnić od czynników prognozujących przebieg i postęp choroby.

RZS jest choroba o niejednolitym przebiegu. Oprócz przypadków o przebiegu łagodnym, które nie wymagają agresywnego leczenia , spotkane są przypadki o bardzo dłużej ekspresji zapalnej , która szybko powoduje  destrukcję stawów, nieodwracalne zmiany i niepełnosprawność.

Takie przypadki wymagają bardzo aktywnego  stosowania leków  modyfikujących przebieg choroby oraz leków biologicznych  dla powstrzymania rozwoju choroby.

Do czynników, które mogą prognozować agresywny przebieg choroby należą:

1. uogólnione zajęcie  zarówno małych, jak i dużych stawów
2. wystąpienie zmian pozastawowych, szczególnie guzków podskórnych i zapalenia naczyń
3. stale utrzymujący się  przyśpieszony OB oraz podwyższone CRP
4. stwierdzenie w badaniu radiologicznym nadżerek kostnych w pierwszych dwóch latach trwania choroby
5. Obecność HLADR4, wysokiego miana czynnika reumatoidalnego

Podstawową zasadą leczenia chorych z reumatoidalnym zapaleniem stawów jest wprowadzenie od początku choroby kompleksowej metody leczenia

Objawy reumatyzmu:

• obrzęk i ból stawów (zwykle zapalenie stawów występuje symetrycznie), sztywność poranna
• ograniczenie ruchomości stawów
• najczęściej stan zapalny dotyka stawów dłoni  i stóp, ale zdarza się, że obejmuje  także pozostałe  stawy, m.in kolanowe, barkowe żuchwowo-skokowe, nieco rzadziej kręgosłup
• twarde guzki w okolicach łokci, kolan i innych miejsc narażonych na drobne urazy
• stan zapalny atakuje niekiedy narządy wewnętrzne p.nerki, płuca

Przyczyny reumatyzmu:

• układ odpornościowy z nieznanych przyczyn atakuje własne tkanki

Ryzyko zachorowania

Rośnie jeżeli choroba już występuje w rodzinie

Diagnostyka reumatyzmu

Badanie krwi  (OB i na obecność tzw.czynnika reumatoidalnego), rezonans magnetyczny, USG, RTG.

Powikłania reumatyzmu:

• zesztywnienia
• zniekształcenia i zniszczenia stawów
• uszkodzenie rdzenia kręgowego
• zapalenie naczyń
• niewydolność oddechowa powodująca duszności
• owrzodzenia skóry
• niewydolność nerek

W potocznym znaczeniu reumatyzm utożsamia się z łamaniem w kościach . Dla lekarzy natomiast takiej choroby jak reumatyzm w ogóle nie ma.

Skąd biorą się schorzenia reumatologiczne

Przyczyna powstawania większości z nich nie jest znana. Przeważająca liczba tych dolegliwości ma podłoże autoimmunologiczne. Pobudzony np. przez infekcję  (gardła, dróg moczowych) układ odpornościowy myli się – atakuje i niszczy własne tkanki.

Predyspozycje do schorzeń reumatycznych często się dziedziczy, choć nie znamy do końca mechanizmów za to odpowiedzialnych. Niektóre choroby np. (dna moczowa) spowodowane są nieprawidłościami w przemianie materii. Na pojawienie się lub zaostrzenie choroby wpływają także czynniki, jak :

• infekcje,
• promieniowanie słoneczne,
• uraz,
• stres,
• zmiany hormonalne. Są one jednak impulsem  wyzwalającym chorobę niż jej przyczyną.

Tak różne choroby nie łatwo jest rozpoznać, bo często dają choroby mało charakterystyczne, występujące w wielu innych schorzeniach. Nie ma też badań diagnostycznych, których wynik jednoznacznie wskazywałby na istnienie takiej, a nie innej choroby.

Leczenie i rozpoznanie chorób reumatologicznych to bardzo często zagadnienie interdyscyplinarne. Stopień zaawansowania chorobyi zajęcia przez nią różnych narządów często pomagają określić lekarze innych specjalności, m.in.: okuliści, neurolodzy, dermatolodzy.

Większość chorób reumatycznych towarzyszy człowiekowi przez całe życie. Leczenie polega na łagodzeniu bólu, hamowaniu postępów horoby i niedopuszczeniu do zniszczenia zaatakowanych narządów.

Nieznana jest przyczyna pojawienia się choroby, a więc nie możemy w 100 % i na zawsze ją wyeliminować. Ból mozna zmniejszyć za pomocą leków przeciwzapalnych. (paracetamol, ibuprofen, naproksen sodu, diklofenak). Środki te sprzyjają jednak powstawaniu wrzodów żołądka i dwunastnicy. Dlatego profilaktycznie najlepiej stosować jednocześnie z lekami przeciwwrzodowymi.