Łacińska jak i polska nazwa schorzenia pochodzi od słowa pas i wiąże się z lokalizacją  wysypki występującej zwykle w przebiegu tego zakażenia wirusowego. Częste pojawienie się wysypki  poprzedza uczucie bolesnego pieczenia, mrowienia, drętwienia, fachowo zwane parestezjami, na obszarze zaatakowanego dermatomu (odcinka skóry zaatakowanego przez jeden określony nerw rdzeniowy). Ból ten, często, bardzo silny , porównywalny porównywalny do dźgnięcia nożem, bywa mylony z bólem pochodzenia sercowego, gdy pojawia się w klatce piersiowej, albo brany z obawy kamicy nerkowej, kamieni żółciowych lub zapalenie wyrostka  robaczkowego, zależnie od lokalizacji.

Czynniki wywołujące reaktywację zakażenia nie są w pełni poznane, ale generalnie dochodzi do niej

• u osób z osłabioną odpornością,
• przy poważnych infekcjach,
• przy leczeniu immunosupresyjnym,
• podczas choroby nowotworowej,
• w okresach stresów i osłabienia,
• po szczepieniu.

Powikłania półpaśćca

• porażenie nerwów unerwiających mięśnie poruszające gałką oczna,
• częściowa utrata słuchu,
• porażenie nerwu twarzowego,
• zapalenie rogówki i błony naczyniowej oka, blizny na rogówce,
• neuralgia – podczas przebiegu półpaśca występują nerwobóle głównie okolicy lędźwiowej kręgosłupa.

Zmiany rozwijają się najczęściej na klatce piersiowej, często obejmują nerwy czuciowe i ruchowe twarzy. Tu szczególnie często choroba  atakuje piąty nerw czaszkowy (nerw trójdzielny), być może w związku narażeniem czoła ma rozmaite urazy.

Zmiany początkowo mają wygląd grudek (niewielkich, uniesionych ponad powierzchnię skóry plamek), a potem przeistaczają się w wypełnione płynem pęcherzyki. Po upływie trzech siedem dni pęcherzyki pokrywają się strupem. Pozostawione w spokoju strupy oddzielają się od skóry i po około 14 dniach odpadają. Nie należy ich rozdrapywać ani sztucznie odtłuszczać, gdyż wtedy mogą pozostawiać brzydko wyglądające blizny. Na szczęście dla pacjentów  zmiany obejmują zwykle jeden tylko dermatom ( obszar skóry unerwiony przez jeden tylko nerw).

Przez kilka miesięcy po ustąpieniu zmian skórnych może się utrzymywać – zwłaszcza u osób starszych – trudny do leczenia nerwoból półpaścowy.

Półpasiec i ospę wietrzna wywołują  wirusy tego samego rodzaju, z tej samej rodziny co wirus opryszczki. rozpoznanie półpaśca zwykle nie jest  trudne, a opiera się na wyglądzie klinicznym, wywiadzie opisującym stopniowy rozwój choroby, typowym bólu oraz charakterystycznym wyglądzie wysypki i jej lokalizacji. W odróżnieniu od opryszczki zwykłe, półpasiec zazwyczaj nie nawraca.

Półpasiec rozwija się tylko u tych osób, które  dawniej przebyły ospę wietrzna. Zmiany w przebiegu obu tych chorób maja jednakowy wygląd, różna jest jednak ich lokalizacja.

Po przebyciu ospy wietrznej, którą zazwyczaj przechodzi się w dzieciństwie, wirusy w utajonej postaci pozostają w komórkach nerwowych i czasem po wielu  latach aktywują się , powodując półpasiec. Choć przyczyna ospy wietrznej i półpaśca jest ten sam wirus, w odróżnieniu od ospy wietrznej półpasiec nie powoduje epidemii. Na podstawie badania surowicy krwi można określić  podatność pacjenta na półpasiec, a w obrazie mikroskopowym rozmazu  komórek pobranych u podstawy pęcherzyka, stwierdza się wielojądrzaste komórki olbrzymie.

Czas trwania choroby

Zakażenie utrzymuje się około 2 tygodni i większość pacjentów wraca do pełnego zdrowia. U osób w podeszłym wieku istnieje większa skłonność do nerwobólu półpaścowego, a u osób z osłabiona odpornością choroba może mieć ciężki przebieg. W takim przypadku konieczne jest zastosowanie leków przeciwwirusowych. Jeśli pacjent cierpliwie czeka na samoistne  odtłuszczenie się strupów, zmiany nie pozostawiają trwałych zmian w postaci blizn.

Czas trwania choroby zależy w dużej mierze  od wieku pacjenta. U dzieci wysypka bywa często ledwie widoczna , podczas, gdy u dorosłych utrzymuje się 5-8 dni. u osób starszych choroba może przebiegać ciężej, trwać kilka tygodni, a nierzadko powodować zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym, np. pewien stopień splątania umysłowego.

Półpasiec przebywa w którymś okresie życia co najmniej 20% dorosłych, choć rzadko zdarza się to dwukrotnie. Reaktywacja wirusa następuje najczęściej u osób starszych oraz u osób z obniżona odpornością.

Zakażenie półpaścem przebiega ciężej lub prowadzi do powikłań  w następujących sytuacjach

• w białaczce limfatycznej i w szpiczaku mnogim (nowotworowej chorobie szpiku kostnego), półpasiec może wielokrotnie powracać  i przebiega ciężej,
• półpasiec krzyżowy, w którym zajęte są nerwy z dolnego odcinka rdzenia kręgowego, możne prowadzić do zapalenia moczu w pęcherzu moczowym,
• niekiedy półpasiec atakuje nerwy ruchowe, tak jak to się dzieje w zespole  Ramsaya Hunta. Ta postać półpaśca prowadzi do porażenia nerwu trzonowego , a więc unieruchomienia połowy twarzy , a także do zmian w uchu po jej lewej stronie,
• półpasiec oczny, do którego dochodzi w razie zajęcia nerwu trójdzielnego (piątego nerwu czaszkowego), jest przyczyna obrzęku w okół oczodołu, zapalenia spojówek, a czasem nawet powtarzanego owrzodzenia rogówki,
• rzadkie ale groźne powikłanie stanowi półpaśćcowe zapalenie mózgu.

Jak sobie radzić

• Nie umiemy leczyć półpaśćca przyczynowo
• nie wolno drapać się, gdyż istnieje niebezpieczeństwo wtórnej infekcji
• miejscowo stosować leki uśmierzające ból (np. miksturę  cytrynową)
• stosować środki przeciwbólowe
• nie stosować żadnych  preparatów kortyzonu