Pasożyty to organizmy zwierzęce lub roślinne, które wykorzystują inny organizm jako środowisko życia i zdobywania pożywienia. Pasożytami najczęściej nękającymi człowieka są organizmy zwierzęce, które wywołują choroby zwane parazytozami.
Pasożyty bytujące w jelitach człowieka zaliczamy do robaków i pierwotniaków.
Środowiskiem życia płazińców może być woda, gleba oraz inne żywe organizmy, w których płazińce pasożytują. Zwierzęta nie są jednakowej wielkości: są takie, które nie osiągają nawet centymetra, a długość ciała innych może dojść do kilkunastu metrów! Ciało płazińców jest spłaszczone grzbieto – brzusznie, mają one symetrię dwuboczną.
Ciało zbudowane jest z mięśni kurczliwych. Skurcze wywołują ruch całego ciała. Wolno żyjące wirki przemieszczają się za pomocą nabłonka rzęskowego.
Przywry i tasiemce nie są wyposażone w narządy ruchu. U zwierząt tych wyodrębniona jest przednia i tylnią część ciała oraz część grzbietowa i brzuszna. Na przedniej części umieszczone są narządy zmysłów i skupienia zwojów nerwowych. Strona stanowi ochronę przed wpływem szkodliwych czynników środowiska.
Spośród płazińców pasożytniczy tryb życia prowadzą jedynie przywry i tasiemce. Taki tryb życia ma wpływ na budowę morfologiczną i anatomiczną pasożyta. Ich cechy to:
- nabłonek odporny na działanie enzymów trawiennych żywicieli,
- wykształcenie narządów czepnych: przyssawek i haczyków,
- brak układów krwionośnego i oddechowego,
- brak ubarwienia,
- taśmowaty, plaski kształt ciała,
- brak narządów ruchu,
- wchłanianie pokarmu przez powłokę ciała,
- oddychanie beztlenowe,
- silnie rozwinięty układ rozrodczy i olbrzymia jego produktywność,
- obojnactwo i samozaplemnianie
Tasiemce
Wywołują chorobę, nazywaną tasiemczycą. Mają one kształt tasiemki czy wstążki. Tasiemce składają sie z główki uzbrojonej w haczyki lub ssawki (za pomocą których przyczepiają się do wewnętrznej ściany jelita), krótkiej szyjki stanowiącej strefę wzrostu oraz licznych członów. Dojrzałe człony, zawierające zapłodnione jaja, odrywają się od końca pasożyta i są wydalane z kałem. Dalszy rozwój jaja do postaci wągra odbywa się w przewodzie pokarmowym żywiciela pośredniego. Uwalniane z jaja zarodki przebijają ścianę jelita i osiedlają się w narządach wewnętrznych.
Tasiemcem zarazić się można przez spożycie surowego lub niedogotowanego zakażonego mięsa. Długie gotowanie może wyeliminować tasiemca, ale lepiej nie ryzykować. Człowiek może znaleźć u siebie takie tasiemce:
- tasiemiec nieuzbrojony (długość od 4 do 10 m), jego żywicielem pośrednim jest bydło rogate. Zakażenie następuje w wyniku spożycia zakażonej wołowiny,
- tasiemiec uzbrojony (długość 2-4 m), świnia żywicielem pośrednim. Człowiek zaraża się przez spożycie zarażonej wieprzowiny. Jaja mogą również się przenosić między ludźmi poprzez zakażone nimi ręce, żywność, wodę,
- bruzdogłowiec szeroki (długość do 10 m), żywicielem pośrednim jest raczek (oczlik) bytujący w wodzie oraz ryby. Zakażenie następuje przez spożycie zakażonego kawioru lub rybiego mięsa,
- tasiemiec karłowaty (długość 5-60 mm), żywiciel pośredni – myszy, szczury, ptaki. Zarażenie następuje po spożyciu jajeczek tasiemca obecnych w produktach żywnościowych. Jaja tasiemca wydalane z kałem na zewnątrz skażają środowisko, stwarzając niebezpieczeństwo zakażenia żyjących tam gryzoni oraz powtórnego zakażenia człowieka drogą doustną,
- tasiemiec eliptyczny (długość do 35 cm), bytuje w jelitach psów i kotów oraz człowieka, żywicielem pośrednim jest pchła ludzka i psia
Tasiemczyca
Tasiemczyca to pasożytnicze zakażenie przewodu pokarmowego wywołane przez tasiemca. Istnieje wiele gatunków tego pasożyta, w Polsce najczęściej spotyka sie tasiemca nieuzbrojonego i uzbrojonego, rzadziej bruzdogłowca.
Najczęstsze dolegliwości i objawy tasiemczycy
Często się zdarza, że zarażenie przebiega bezobjawowo.
- bóle brzucha,
- nudności,
- bóle głowy,
- uczucie osłabienia,
- nadmierna pobudliwość nerwowa,
- wysypki alergiczne,
- biegunki,
- brak apetyt,
- ogromny apetyt,
- chudnięcie.
Dolegliwości są najczęściej spotykane u dzieci zarażonych tasiemcem, a nie u dorosłych. Dolegliwości występują też u osób z upośledzonym układem immunologicznym. Objawy zarażenia zależą od ilości pasożytów oraz stanu zdrowia człowieka. Okresowo części tasiemca (cienkie płatki barwy ciała w kształcie prostokąta o wymiarach ok. 0,75 cm na 2-3 cm) mogą być zauważalne w kale. Stwierdzenie u siebie tych objawów wymaga skontaktowania się z lekarzem. Niezwłoczna wizyta lekarska jest niezbędna gdy dodatkowo odczuwa się silne bóle brzucha oraz wymiotuje się.
Przyczyny tasiemczycy
Tasiemczyca jest chorobą odzwierzęca; do zakażenia dochodzi poprzez spożycie mięsa zawierającego wągry (postacie przetrwalnikowe pasożyta). W jelicie człowieka wągry przekształcają się w dojrzałe postacie tasiemca. Wydalane z kałem fragmenty ciała tasiemca (człony) zawierają jaja, którymi mogą zarazić się zwierzęta. Jeśli człowiek połknie jaja tasiemca, np. wraz z zanieczyszczoną kałem ludzkim wodą lub żywnością, stanie się żywicielem pośrednim.
Sposoby zapobiegania
Przed zakażeniem chroni spożywanie mięsa tylko ze źródeł pewnych, podlegających kontroli weterynaryjnej. Nie powinno się jeść surowego ani niedogotowanego mięsa. Poza należy przestrzegać podstawowych zasad higieny osobistej, nie należy tego bagatelizować! Należy także utrzymywać czystość w domu.
Możliwe powikłania tasiemczycy
- zapalenie wyrostka robaczkowego,
- niedrożność przewodu pokarmowego,
- niedokrwistość z niedoboru witaminy B12 (bruzdogłowiec szeroki),
- wągrzyca – w przypadku połknięcia jaj pasożyta (samozakażenia),
- wągry mogą osiadać w różnych narządach (skóra, mięśnie, wątroba, a nawet mózg), powodując miejscowy stan zapalny i objawy związane z uciskaniem narządów.
Do obleńców należą organizmy wolno żyjące, które zamieszkują różne morza, żyją w glebie jak i w wodach słodkich, oraz organizmy pasożytnicze, bytujące na innych organizmach. Najliczniejszą grupę stanowią pasożyty zwierząt, ale występują także pasożyty człowieka, a także roślin.
Ciało robaków obłych jest wydłużone, walcowate, w przekroju poprzecznym okrągłe (obłe), cylindryczne lub workowatego kształtu. Ciało nie jest podzielone na człony, pokryte dobrze rozwiniętym oskórkiem wchodzącym w skład wora skórno-mięśniowego stanowiącego zewnętrzną warstwę. U niektórych gatunków ciało jest pokryte rzęskami. Wnętrze pierwotnej jamy ciała wypełnione jest płynem, który powoduje napięcie wora skórno mięśniowego i utrudnia jego skurcze i rozkurcze, co wpłynęło na częściowy zanik mięśni. W związku z tym obleńce poruszają się wyginając wężowato przednią część ciała. W większości są rozdzielnopłciowe, rozmnażanie następuje wyłącznie na drodze płciowej.
Obleńce zamieszkują środowiska wilgotne i wodne. Posiadają one zdolność do anabiozy, która umożliwia im przetrwanie niekorzystnych warunków. W większości rozdzielnopłciowe, rozmnażanie następuje wyłącznie na drodze płciowej.
Do obleńców zaliczamy:
- wrotki (Rotatoria),
- brzuchorzęski (Gastrotricha),
- ryjokrętki (ryjkogłowy) (Kinorhyncha),
- nitnikowce (Gordiacea),
- kolcogłowy (Acanthocephala)
- nicienie (Nematoda).
Glista ludzka
Glista ludzka to robak o długości 25-40 cm. Powoduje glistnicę.Najczęstsza choroba pasożytnicza przewodu pokarmowego. Powoduje ją zakażenie jelita cienkiego glistą ludzką (Ascaris lumbricoides). Zachorowania najczęściej zdarzają się u dzieci
Najczęstsze dolegliwości i objawy glistnicy Najczęstsze objawy występujące u dzieci to:
- wzmożona pobudliwość nerwowa,
- czasami bóle brzucha,
- wymioty,
- możliwe jest nawet zahamowanie wzrostu i spadek masy ciała,
- często zdarzają się zmiany skórne, zapalenie spojówek, napady astmy oskrzelowej,
- glisty mogą być zauważalne w kale chorego, a czasami także w zwymiotowanym pokarmie.Kontaktu z lekarzem wymaga stwierdzenie glist w kale, lub zauważenie objawów opisanych wyżej. Gdy dokuczają silne bóle brzucha i wymioty należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.
Przyczyny zarażenia glistą Jaja pasożyta są obecne w kale. Do zakażenia może dojść drogą pokarmową przez połknięcie jaj, przenoszonych przez brudne ręce, zanieczyszczony kałem pokarm lub wodę. W jelicie z jaja uwalnia się larwa, która wraz z krwią przez wątrobę wędruje do płuc, tam jest odkrztuszana do gardła i połknięta ze śliną wraca do jelita. Podczas przetransportowwania się larw mogą występować objawy skórne i płucne, spowodowane reakcją alergiczną organizmu. Dojrzała glista powstaje dopiero po 2-3 miesiącach. Ma ona różową lub kremową barwę i może osiągać 40 cm długości. Samica produkuje ogromne ilości jaj, które są wydalane z kałem.
Sposoby zapobiegania glistnicy Należy przestrzegać zasad higieny osobistej. Dzieci muszą myć ręce przed jedzeniem, zwłaszcza po każdej zabawie z rówieśnikami oraz po skorzystaniu z toalety. Warzywa i owoce powinny być bardzo starannie umyte. Nie wolno pić wody z nieznanych źródeł.
Możliwe powikłania glistnicy Niedrożność przewodu pokarmowego spowodowana nagromadzeniem się glist w jelicie cienkim, oraz zapalenie płuc.
Owsik
Owsiki, powodują owsicę. Są one najbardziej rozpowszechnionymi pasożytami, a szczególnie często bytują u dzieci. Owsiki przysysają się do ścian jelita. Mają długość kilku milimetrów.
OwsicaInwazja pasożytnicza części koncowej jelita cienkiego oraz jelita grubego, często występująca u dzieci. Samica owsika (Enterobius vermicularis) ma kolor biały,jej długość to około 1 cm, jest szerokości nitki. Samiec jest mniejszy.
Najczęstsze dolegliwości i objawy owsicyGłównym i zazwyczaj jedynym objawem jest swędzenie okolicy odbytu. Pojawia się ono po położeniu się do łóżka. Swędzenie utrudnia zasypianie i często przerywa sen. Objawy mogące występować u dziewczynek to swędzenie sromu i upławy. U dzieci zakażenie objawia się nadpobudliwością nerwową i bólami głowy. Stwierdzenie objawów wymienionych powyżej, lub nawrót dolegliwości po leczeniu wymaga kontaktu z lekarzem.Przyczyny owsicyDo zakażenia owsikami dochodzi drogą pokarmową, poprzez połknięcie lub wdychanie jaj. Jaja mogą znajdować się na brudnych rękach i przedmiotach codziennego użytku, np. na brudnej bieliźnie czy pościeli. Jeśli zarażony jest jakiś domownik jaja znajdują sie w kurzu oraz na produktach spożywczych i w ten sposób łatwo może dojść do przeniesienia choroby na innych. Larwy owsika wydobywają się z jaj w końcowej części jelita cienkiego lub w jelicie grubym i tam dojrzewają. Dorosłe samice wraz z kałem opuszczają jelito lub samodzielnie wydostają się przez odbyt na zewnątrz (zwykle nocą) i składają jaja na skórze wokół odbytu. Często się zdarza samozakażenie.
Włosień kręty
Włośnica
Choroba zakaźna wywołana przez pasożyta o nazwie włosień kręty.Najczęstsze dolegliwości i objawy włośnicy
- niekiedy występują bóle brzucha i biegunka,
- czasami zdarzają się nudności i wymioty,
- w późniejszej fazie występują bóle mięśni i gorączka z poceniem się oraz dreszczami,
- przemijający obrzęk twarzy i powiek,
- niekiedy wysypka na skórze. Obecność powyższych objawów wymaga kontaktu z lekarzem. W przypadku gorączki powyżej 38C duszność, kaszlu, osłabienia i obrzęku wokół kostek należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.
Przyczyny włośnicy Włośnica to choroba odzwierzęca, rozwijająca się po zjedzeniu surowego lub niedogotowanego mięsa zakażonych zwierząt, głównie świń lub dzików. W przypadku człowieka pasożyty zagnieżdżają się w jelicie, gdzie dojrzewają i rodzą larwy, które następnie przechodzą do krwi i wraz z nią dostają się do wszystkich narządów, ale przede wszystkim osiadają w mięśniach. Powodują tam ból i miejscowy odczyn zapalny. Przetransportowywanie się włośnia powoduje objawy przypominające alergię. Niemożliwe jest zarażenie się włośnicą od innego chorego.
Sposoby zapobiegania włośnicy
- Należy spożywać mięso jedynie z pewnych źródeł, które podlegają kontroli weterynaryjnej. Nie powinno się jeść surowego ani niedogotowanego mięsa.
Możliwe powikłania
- zapalenie oskrzeli i płuc,
- zapalenie mięśnia sercowego,
- uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego.
