Otyłość jest problemem, z którym boryka się ogromna ilość ludzi na świecie. Liczebność osób otyłych zwiększa się z roku na rok w bardzo dużym tempie. Problem pogłębia to, że często osoby te nawet nie zdają sobie sprawy jakie niebezpieczeństwa niesie zwiększona waga ciała.

Otyłość jest przewlekłą chorobą spowodowana nadmierną podażą energii zawartej w pokarmach w stosunku do zapotrzebowania organizmu, skutkiem czego jest magazynowanie nadmiaru w postaci tkanki tłuszczowej.

Problem otyłości występuje już nie tylko w krajach rozwiniętych, ale również coraz częściej pojawia się w miejscach, gdzie problemem był dotychczas głód. Potwierdzeniem tego jest fakt, iż w niektórych państwach afrykańskich liczba ludzi mających problemy z nadwagą sięga już 20% (RPA). Ponadto, choroby będące najczęściej wynikiem otyłości tj.:

• nowotwory,
• cukrzyca,
• choroby serca i nadciśnienie są najczęstszą przyczyną zgonów nie tylko w krajach bogatych, ale także w tych biedniejszych.

W Polsce, niestety, jest podobnie: co czwarty Polak i co piąta Polka są otyli. Znaczenie problemu otyłości potęguje dodatkowo fakt, że dotyczy ona coraz to młodszych ludzi, w tym także dzieci, np.: w Polsce liczba ‘puszystych’ dzieciaków wzrosła o co najmniej kilkanaście procent. Główna przyczyna otyłości leży w dodatnim bilansie energetycznym, czyli nadmiernym dowozie pokarmu i dotyczy 90% wszystkich przypadków otyłości. Przyczyną tego jest nieodpowiedni tryb życia propagujący niską aktywność fizyczną połączoną z nadmiernym i nieracjonalnym sposobem spożywania pokarmów.

Otyłość typu jabłka i gruszki

Różnice częstości występowania powyższych typów otyłości, w zależności od płci, wynikają z różnego rozmieszczenia tkanki tłuszczowej uwarunkowanego czynnikami hormonalnymi i genetycznymi.

W otyłości typu „jabłka” występuje większe ryzyko chorób towarzyszących. Częściej pojawiają się zaburzenia metaboliczne, prowadzące do nadciśnienia tętniczego, choroby wieńcowej, cukrzycy i innych chorób układu krążenia.

U kobiet w okresie pomenopauzalnym ryzyko wystąpienia otyłości brzusznej staje się podobne jak w grupie mężczyzn w związku z ustaniem produkcji żeńskich hormonów płciowych przez jajniki .

Przyczyny otyłości

• Świat opanowany przez fast-foody,
• wszelkiego rodzaju udogodnienia życiowe,
• brak aktywności fizyczne,
• brak czasu na przyrządzenie i spożycie tradycyjnych zdrowych posiłków jest główną przyczyną pogłębiania się problemu.

Do pozostałych przyczyn należą

1. zaburzenia hormonalne
2. rzadkie genetyczne zespoły
3. schorzeniach metaboliczne:

• niedoczynność tarczycy,
• niewydolność przysadki i jajników,
• zespół i choroba Cushinga i inne.

Miarą niebezpieczeństwa jakie niesie za sobą otyłość jest podwyższone ryzyko wystąpienia wielu chorób, które u osób szczupłych występują znacznie rzadziej.

Ryzyko wystąpienia poszczególnych chorób u ludzi otyłych w porównaniu z ludźmi szczupłymi

3-krotny wzrost ryzyka

• cukrzyca typ 2,
• nadciśnienie tętnicze,
• dyslipidemia,
• insulinodporność,
• kamica pęcherzyka żółciowego,
• zadyszka,
• zespół bezdechu sennego.

2-3-krotny wzrost ryzyka

• choroba niedokrwienna serca,
• choroba zwyrodnieniowa stawów,
• hiperurikemia,
• dna moczanowa.

1-2-krotny wzrost ryzyka

• nowotwory piersi, okrężnicy,
• zaburzenia hormonów płciowych,
• upośledzenie płodności,
• bóle krzyża,
• nieprawidłowości płodu.

Otyłość – problem XXI wieku

U ponad 90% przyczyną otyłości osób jest dodatni bilans energetyczny wynikający z nadmiernego dostarczania pokarmu w stosunku do potrzeb organizmu. Dowóz energii w postaci spożywanego pokarmu zużytkowany jest na podstawową przemianę materii (około 60%), wydatek energetyczny związany z aktywnością fizyczną (około 20%) i termogenezę, czyli produkcję energii cieplnej – nadmiar energii jest magazynowany w tkance tłuszczowej.

Pobór pokarmu i bilans energetyczny zależy od regulacji na poziomie środkowego układu nerwowego w podwzgórzu. Istnieją tam neuroprzekźniki regulujące pobór pokarmu (tzn. jego zwiększenie lub zmniejszenie).

• należy do nich neuropeptyd Y (NPY) zwiększający łaknienie na słodycze,
• galanina sprzyja jedzeniu pokarmów tłustych,
• serotonina zwiększa zasycenie, co jest wykorzystywane w zastosowaniu substancji działających serotoninergicznie, jako leków anorektycznych

Pozostałe 10% osób z problemem otyłości, to osoby z tzw. otyłością wtórną występującą w zaburzeniach endokrynologicznych, chorobach organicznych podwzgórza, rzadkich zespołach uwarunkowanych genetycznie oraz z powodów jatrogennych, np. po stosowaniu leków sprzyjających tyciu.

Przyczyny otyłości wtórnej

Choroby podwzgórza

• guzy,
• stany zapalne,
• nadciśnienie wewnątrzczaszkowe,
• zaburzenia neurologiczne.

Endokrynopatie

• niedoczynność tarczycy (wzrost stężenia TSH),
• choroba i zespół Cushinga,
• niedobór hormonów wzrostu,
• rzekoma niedoczynność przytarczyc,
• hipogonadyzm

Rzadkie zespoły uwarunkowane genetycznie

• zespół Turnera,
• zespół Klinefeltera,
• zespół Padera Williego,
• zespół Lawrenc’a Moona-Bidela,
• choroba Dercuma.

Leki sprzyjające tyciu

• neuroleptyki,
• przeciwdepresyjne,
• przeciwpadaczkowe,
• steroidy i glikokortykosteroidy,
• przeciwcukrzycowe.