Nowotwory górnej części układu pokarmowego  i oddechowego

Są to nowotwory jamy ustnej , języka, gardła, krtani, jamy nosowej i zatok przynosowych. Stanowią  nieco ponad 6% wszystkich nowotworów  u ludzi i są przyczyną około 5 % zgonów z powodu chorób nowotworowych. Najczęstszy w tej grupie nowotworów rak krtani  zajmuje 6-7 miejsce w zestawieniach zapadalności  i umieralności na nowotwory złośliwe u mężczyzn.

Większość nowotworów  tej grupy charakteryzuje wzrost głównie miejscowy i względnie niskie ryzyko wystąpienia odległych przerzutów. niepowodzenia w leczeniu oznaczają brak możliwości usunięcia miejscowego. Z tego powodu  o wynikach leczenia decyduje przede wszystkim  oszczędność onkologiczna  pierwszej operacji

Czynniki ryzyka nowotworów głowy i szyi

• długotrwała ekspozycja na dym tytoniowy
• nadużywanie alkoholu
• nawyki dietetyczne (brak witamin, owoców i warzyw w diecie)
• przewlekłe drżenie tkanek  (np. źle dopasowana proteza  zębowa)
• zakażenie wirusem  Epsteina-Barr ( rak nosowej części gardła)
• przewlekłe stany zapalne  oraz występowanie polipów (dla raków zatok przynosowych)

Obraz histologiczny nowotworów głowy i szyi

Do zmian przedrakowych, predysponujących do rozwoju opisywanych nowotworów , należą:

• rogowacenie białe błony śluzowej jamy ustnej, ustnej części gardła, wargi lub krtani
• erytroplakia – charakteryzująca się wysokim odsetkiem  przemiany złośliwej   – podobnie jak leukoplakia, jest to określenie kliniczne
• nadmierne rogowacenie
• brodawczaki krtani
• dysplazja (stan przedrakowy w ocenie histologicznej)

Objawy nowotworów głowy i szyi :

Objawy kliniczne nowotworów  głowy i szyi różnią się w zależności od pierwotnej lokalizacji, lecz zwykle są to dolegliwości bólowe, owrzodzenie, naciek oraz zaburzenia oddychania, przyjmowania pokarmów i mowy. Nowotwory tego regionu są także powodem zaburzeń  wzroku, słuchu, węchu i smaku. Niekiedy pierwszym objawem raka narządów głowy  i szyi jest powiększenie szyjnych węzłów chłonnych spowodowane przerzutami.

Najbardziej charakterystyczne objawy kliniczne, w zależności od umiejscowienia nowotworu to:

• warga : stwardnienie, owrzodzenie
• jama ustna: owrzodzenie, dolegliwości bólowe podczas jedzenia, ograniczenie ruchomości języka
• szczęka i żuchwa: zniekształcenie twarzy, zaburzenia widzenia, objawy neurologiczne, zaburzenia drożności przewodów nosowych, bóle
• krtań:najczęściej chrypka, ból i trudności w przełykaniu, duszność
• gardło:

-część ustna: bóle przy przełykaniu, bóle samoistne promieniujące do ucha , uczucie ciała obcego, owrzodzenie, naciek
-część nosowa: guz w obrębie szyi, bóle głowy, uczucie zatkania czaszkowych, zaburzenia widzenia
-część krtaniowa: objawy jak w przypadku raka krtani

Diagnostyka nowotworów głowy i szyi:

• wywiad
• badanie przedmiotowe ( z ocena stanów węzłów chłonnych szyjnych i nadobojczykowych)
• badanie laryngologiczne
• biopsja podejrzanych zmian (biopsja wycinkowa, chirurgiczna ze zmiany pierwotnej i cienkoigłowa z węzłów chłonnych
• badania obrazowe (tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny)

Wszystkie podejrzane zmiany zwłaszcza u osób palących papierosy i nadużywających alkoholu, powinny być wyrifikowane mikroskopowo po biopsji chirurgicznej

Leczenie nowotworów głowy i szyi

• w leczeniu nowotworów głowy i szyi, o niskim stopniu złośliwości histologicznej, stosuje się leczenie chirurgiczne oraz radioterapię. Wybór metody zależy głównie od lokalizacji nowotworu
• w nowotworach o wysokim stopniu złośliwości histologicznej najczęściej stosuje się skojarzenie radioterapii z chemioterapią, natomiast chirurgia odgrywa mniejsza rolę.
• zastosowanie chemioterapii jest ograniczone  niewielką chemiowrażliwością nowotworów głowy i szyi.

Rokowanie

W nabłonkowych nowotworach głowy i szyi wyniki leczenia zależą od lokalizacji zmiany pierwotnej, stopnia zaawansowania klinicznego oraz stopnia złośliwości raka. We wczesnych stadiach zaawansowania  odsetek przeżyć 5-letnich waha się od 60-80%, w chorobie miejscowo zaawansowanej wynosi około 30%, natomiast w chorobie uogólnionej rokowanie jest niepomyślne. Najlepsze wyniki uzyskuje się w leczeniu raków krtani i wargi  dolnej.

Jak sobie radzić

• Prowadzić zdrowy tryb życia

- nie palić papierosów

- zrezygnować z picia alkoholu lub ograniczyć

- być aktywnym fizycznie

- spać tyle ile trzeba

- rozładować stres

• Dieta, czynnik bardzo istotny, powinna być urozmaicona , bez produktów zawierających syntetyczne związki chemiczne. Kilka skromnych posiłków dziennie – t na pewno zdrowiej niz dwa obfite
• Ograniczyć należy  tłuszcze, białko zwierzęce, cukier, słodycze, potrawy z mąki pszennej
• Korzystna jest dieta bogata w błonnik ( jarzyny, ziemniaki, ryż i gruboziarniste pieczywo).
• Pojawiające się dolegliwości i zmiany w ustroju, w tym również  zmiany ogólnej sprawności, trzeba właściwie oceniać
• Sprawa najważniejsza to wczesne rozpoznanie raka  i rozpoczęcie leczenia.