To choroba wieku dziecięcego, dzięki szczepieniom rzadko występuje w krajach uprzemysłowionych. Wywołuje go bakteria Bordetella pertussis, jest współcześnie mniej rozpowszechniona, nadal jednak zdarzają się zakażenia dzieci nieuodpornionych. Połowa zachorowań występuje w pierwszych dwóch latach życia, a najbardziej narażone są dzieci, które nie ukończyły 12 miesiąca życia.
Śmiertelność w tym wieku sięga 1-2%. Po 7-14 dniach od zakażenia bakterią występują objawy przeciągającego się zaziębienia , połoączonego z kaszlem. Stan kataralny utrzymuje się przez 7-10 dni, po czym przechodzi w okres napadowy, charakteryzujący się zwiększonym wytwarzaniem plwociny i częstymi napadami gwałtownego kaszlu. Napad kończy się wysokim, zanoszącym się odgłosem, a podcas jego trwania dziecko z trudem chwyta powietrze . po napadzie następuje odksztuszanie gęstego śluzu i często również wymioty. To stadium choroby trwa 2-4 tygodni (ze stopniowym zmniejszaniem nasilenia kaszlu w okresie rekonwalescencji).
Całkowity powrót do zdrowia następuje po upływie 3-4 tygodni. Czasami choroba przeciąga się do 3 miesięcy. Napady kaszlu mogą nawracać miesiącami, zwłaszcza w okresach przeziębienia. Zachorowanie na krztusiec wiąże się z ryzykiem poważnych powikłań, takich jak:
- zakażenie ucha
- zapalenie płuc
- drgawki
Dzieci starsze, u których choroba przebiega szczególnie ciężko oraz niemowlęta w pierwszym półroczu życia wymagają na ogół leczenia szpitalnego. Największym niebezpieczeństwem est groźba zadławienia; niemowlęta mogą wymagać odsysania nadmiaru śluzu, a niektóre nawet sztucznie wspomaganego oddechu. W niektórych przypadkach bywa również potrzebne nawadnianie dożylne. Zawsze wskazane jest leżenie w łóżku: wyjątek stanowią starsze dzieci, u których choroba ma przebieg łagodny. Antybiotyki podane we wczesnym okresie objawów kataralnych skracają przebieg choroby i obniżają zakaźność, ale w okresie napadowego kaszlu ich skuteczność jest znacznie mniejsza lub wręcz żadna . Powikłania, np. zapalenie uszu czy płuc, leczy się antybiotykami.
Dziecko leczone w warunkach domowych należy uważnie obserwować , zwłaszcza w okresie napadowego kaszlu. Powinno ono pozostawać w łóżku, w cichym przyciemnionym pokoju: zwiększona aktywność prowokuje kaszel. Dla rozrzedzenia wydzieliny śluzowej choremu należy podawać dużo płynów, m.in rosołu. Nie powinno się stosowac żadnych środków leczniczych bez porozumienia z lekarzem. W rozrzadzeniu plowociny pomaga również nawilżacz powietrza (zimny). Częste przyjmowanie posiłków w małej objętości pozwala uniknąć wymiotów.
W czasie napadu kaszlu niemowlęta i młodsze dzieci należy układać na brzuch z głową opuszczona i odwrócona na bok, ułatwia to odpływ wydzieliny z płuc. Bardzo istotne sa uważne obserwacje oraz pomoc w usuwaniu śluzu i wymiotów z jamy ustnej. Starsze dzieci łatwiej odkasłują w pozycji siedzącej, pochylając się do przodu. Należy porozumieć się z lekarzem w sprawie uodpornienia członków rodziny i innych osób, które, pozostały w kontakcie z chorym na krztusiec. Zwykle zaleca się profilaktyczne przyjmowanie erytromacyny. Dzieci można zaszczepić, a tym które były już szczepione , podać dawkę przypominająca szczepionki.
Inne przyczyny kaszlu
Wiele zakarzeń górnych dróg oddechowych, łącznie z przeziębieniem i grypą, zaczyna sie od podobnych objawów jak krztusiec. Przy zapaleniu oskrzeli może występować wydzielina zagęszczonego śluzu, ale bez napadowegokaszlu. Krup przebiega ze szczekającym, suchym kaszlem
