Do XX wieku kiła była choroba śmiertelną dziesiątkującą całą populację. Kiła jest chorobą przenoszona droga płciową, ale dopiero w 1903 r. stwierdzono, że wywołuje ją Treponema pallidum – krętek blady, bakteria o kształcie spirali.
Ponieważ poza organizmem ludzkim krętek zachowuje żywotność bardzo krótko, kiła pierwotna jest prawie zawsze wynikiem bezpośredniego kontaktu seksualnego lub oralnego z osoba zakażoną. kiła wrodzona przenoszona jest przez zakażona matkę na płód. W Polsce w 1992 zarejestrowano 3136 zachorowań na kiłę, w tym 1048 stanowiło przypadki wczesnej, pierwotnej kiły objawowej. W 1996r. zarejestrowano natomiast odpowiednio 1512 i 529 przypadków. Kiła nieleczona przebiega zwykle w trzech stadiach:
- Kiła pierwotna charakteryzuje się pojawieniem jednego lub kilku bolesnych owrzodzeń, czyli objawu pierwotnego, w 2-3 tygodnie po zakażeniu. Objaw pierwotny rozwija się w miejscu po wtargnięciu bakterii – zwykle na członku, w pochwie, szyjce macicy, odbycie, ustach lub rękach. Po zeskrobaniu wrzód wydziela przeźroczysty płyn wydzielający liczne krętki blade . Okoliczne węzły chłonne mogą być powiększone i bolesne . Nawet bez leczenia objawy te znikają po 3-8 miesiącach. Kiła jest w tym okresie najbardziej zakaźna , ponieważ bakterie mogą bezpośrednio przechodzić z wrzodu na skórę lub błonę śluzową partnera seksualnego
- Kiła wtórna – rozwija się w ciągu 4-10 tygodni po zmianach pierwotnych i charakteryzuje się falami niebolesnej wysypki skórnej występującej na całym ciele, rzadziej wysypka ograniczona jest do wykwitów na dłoniach, stopach, narządach płciowych i błonach śluzowych. Mogą jej towarzyszyć łagodne objawy: ból gardła, gorączka, zmęczenie , powiększenie węzłów chłonnych i bóle głowy. niekiedy choroba może przybrać postać ostrą z objawami kiłowego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, a nawet doprowadzić do głuchoty i innych zmian neurologicznych. Bez leczenia objawy te znikają najczęściej w ciągu 3-12 tygodni, ale w niektórych przypadkach w ciągu pierwszego roku mogą występować nawroty. W tym okresie choroba nie jest zakaźna jak kiła pierwotna , drobnoustrój może być jednak złuszczany ze zmian skórnych i przenoszony na partnera podczas stosunku płciowego
- Kiła utajona - niesie możliwość nawrotów wysypki i innych objawów. Mniej więcej u 1/3 chorych rozwijają się poważne powikłania kiły utajonej, które mogą dotyczyć skóry, kości, nerwów, mózgu i innych narządów wewnętrznych. W przeszłości w tej fazie choroby dochodziło do ślepoty, głuchoty, chorób serca, zaburzeń psychicznych i zgonu. kiła utajona rzadko jest zakaźna , ale nawracające powikłania powodują trwałe uszkodzenia. Mniej więcej w 25% przypadków kiły wrodzonej dochodzi do obumierania płodu albo też noworodki umierają w ciągu kilku tygodni po urodzeniu. Nierozpoznana i nieleczona kiła wrodzona może być przyczyna głuchoty, niedokrwistości, zaburzeń wzrostu, jak również wielu innych powikłań.
Zapobieganie to jedyny sposób samoleczenia . Stosowanie prezerwatywy w czasie stosunku zmniejsza ale nie eliminuje ryzyka zakażenia . Obustronnie monogamiczne współżycie płciowe jest jedynym pewnym zabezpieczenniem przed tą chorobą . O wszystkich przypadkach zakażenia kiłą lekarz zobowiązany jest powiadomić odpowiedni zakład służby zdrowia
Inne choroby wywołujące podobne objawy
Objawy pierwotne oraz późniejsze wysypki niejednokrotnie bywają potraktowane jako inne choroby skóry. Późniejsze powikłania kiły utajonej moga być mylnie rozpoznawane jako oznaki choroby serca , zaburzeń psychicznych, neurologicznych, choroby Alzheimera lub postępujcego otępienia lub postępującego otępienia.
