Inne nazwy choroby: Choroba niedokrwienna serca; Choroba wieńcowa;  Dusznica bolesna; Przewlekła niewydolność wieńcowa.

OkreÅ›lenie „choroba niedokrwienna serca” obejmuje zespoÅ‚y kliniczne spowodowane niedostatecznym zaopatrzeniem mięśnia sercowego w tlen.

W ponad 90% przypadków niedobór tlenu jest spowodowany niedokrwieniem w następstwie zmniejszonego przepływu krwi, przez zwężone miażdżycowo tętnice wieńcowe, dlatego jako synonim używane jest określenie choroba wieńcowa, elementem zwężającym są blaszki miażdżycowe, rozwijające się nawet w 2-3 dekadzie życia.

Zainicjowanie tworzenia się blaszki  miażdżycowej może być spowodowane miejscowym uszkodzeniem śródbłonka lub lub gromadzeniem się w ścianie naczynia lipoprotein o małej gęstości (LDL).

Proces miażdżycowy przez wiele lat ma przebieg powolny i podstępny. Ujawnienie niedokrwienia występuje przy znacznym zwężeniu naczynia, przekraczającym 70% jego światła.

Zmiany miażdżycowe mogą być ograniczone do jednej tętnicy lub rozsiane, występujące w kilku naczyniach. Innymi przyczynami niedokrwienia bez zmian w naczyniach wieńcowych mogą być niektóre wady serca, jak np. stenoza aortalna, a niedotlenienie może powodować niedokrwistość lub zwiększone zapotrzebowanie tlenowe, np. w nadczynności tarczycy.

Czynniki ryzyka dławicy serca

• palenie tytoniu ( należy do głównych czynników ryzyka choroby wieÅ„cowej, a zagrożenie zawaÅ‚em serca wzrasta proporcjonalnie do liczby papierosów wypalanych w ciÄ…gu dnia: przy 10 sztukach  – 60%, powyżej 20 sztuk – 200%. Palacze maja ponadto wyższe zagrożenie  nagÅ‚ym zgonem sercowym. Walka z nikotynizmem należy do priorytetowych populacyjnych celów Narodowego  Programu Zdrowia,
• hiperlipidemia – może ujawnić siÄ™ jako hipercholesterolemia z podwyższona frakcją  LDL, hipertriglicerydemia z prawidÅ‚owym poziomem cholesterolu i wysokimi wartoÅ›ciami trójglicerydów lub jako hiperlipidemia mieszana. U wiÄ™kszoÅ›ci osób zastosowanie odpowiedniej diety i zwiÄ™kszenie aktywnoÅ›ci fizycznej obniża poziom lipidów, u pozostaÅ‚ych konieczne jest zastosowanie farmakoterapii. Wskazania do farmakoterapii w prewencji pierwotnej i wtórnej sÄ… odmienne,
• nadciÅ›nienie tÄ™tnicze – należy również do głównych czynników ryzyka  wystÄ™powania choroby  i jej szybkiego rozwoju, gdyz powoduje dysfunkcjÄ™ Å›ródbÅ‚onka i uszkodzenie Å›ciany naczyniowej, ponadto przyczynia siÄ™ do zwiÄ™kszenia zużycia tlenu przez przerosÅ‚y miÄ™sieÅ„ sercowy . Dlatego należy dążyć do osiÄ…gniÄ™cia prawidÅ‚owych wartoÅ›ci ciÅ›nienia, tj. skurczowego poniżej 135 mmHg, a rozkurczowego poniżej  85 mmHg. Normalizacja ciÅ›nienia hamuje postÄ™p choroby wieÅ„cowej, zmniejsza ryzyko ostrych incydentów niedokrwienia i opóźnienie niewydolnoÅ›ci serca,
• nadwaga i otyÅ‚ość – Å‚Ä…czÄ… siÄ™ zwykle z zaburzeniami lipidowymi i wÄ™glowodanowymi  oraz wtórnym i zależnym od nadwagi zwiÄ™kszonym zapotrzebowaniem tlenowym. Utrzymaniu należnej masy ciaÅ‚a  BMI 15,5-25 kg/m2 sprzyja zdrowe żywienie i aktywność fizyczna. Dieta powinna być bogata w warzywa i owoce, z ograniczeniem tÅ‚uszczów  i cukrów prostych. Dawki energetyczne u osób z istotnÄ… nadwagą  i otyÅ‚oÅ›ciÄ… nie powinny przekraczać 800-1200 kcal (3350-5020 kj) na dobÄ™.
• cukrzyca typu II – ze wzglÄ™du na rozwój naczyniowych powikÅ‚aÅ„ też w okresie przedklinicznym jest ważnym czynnikiem ryzyka choroby wieÅ„cowej, obecnie jej wykrycie uważane jest za równoznaczne  z rozpoznaniem choroby wieÅ„cowej. W Polsce cukrzyca wystÄ™puje u 10 % osób powyżej 35 roku życia , a u 70% osób powyżej 65 roku życia  z rozpoznanÄ… choroba wieÅ„cową  stwierdza siÄ™ zaburzenia gospodarki wÄ™glowodanowej. CzÄ™sto wystÄ™puje jako element zespoÅ‚u metabolicznego  (cukrzyca, otyÅ‚ość, nadciÅ›nienie). Przebieg choroby wieÅ„cowej u osób z cukrzycÄ… jest czÄ™sto bezobjawowy, przy czym typowa jest przedwczesna rozsiana postać miażdżycy. Ryzyko ostrych zespołów wieÅ„cowych jest bardzo wysokie.

Postacie choroby wieńcowej

Przebieg choroby niedokrwiennej serca może byc przewlekły, gdy zwężanie światła tętnicy wieńcowej następuje stopniowo, lub ostry, gdy niedokrwienie ujawnia się nagle w następstwie szybkiego zmniejszania światła naczynia, np. z powodu tworzenia się świeżej, szybko narastającej skrzepliny.

Do przewlekłych postaci choroby niedokrwiennej serca należą

1. dusznica bolesna stabilna
2. nieme niedokrwienie
3. przebyty zawał serca

Do ostrych postaci choroby, okreÅ›lanych wspólna nazwÄ… „ostre zespoÅ‚y wieÅ„cowe”, należą:

1. niestabilna dusznica bolesna ( z odwracalnym uszkodzeniem mięśnia sercowego),
2. zawał serca z uniesieniem ST (z dużym obszarem martwicy),
3. niektóre przypadki nagłego zgonu sercowego.

Objawy choroby niedokrwiennej serca

• ból wieÅ„cowy z mostkiem, rozpierajÄ…cy, piekÄ…cy, Å›ciskajÄ…cy lub gniotÄ…cy, promieniuje do do krtani żuchwy, lewego barku lub rÄ™ki, czasem do Å‚opatki krÄ™gosÅ‚upa.

Czynniki wyzwalające ból: wysiłek, emocje, zimno, wiatr, wysiłek po posiłku. Jego początek jest nagły, natężenie w dusznicy bolesnej jest umiarkowane lub małe , w zawale serca może być bardzo duże .

Czas trwania w dusznicy jest krótki (2 – 10) minut i nie przekracza 20 minut, natomiast w zawale serca jest dÅ‚ugotrwaÅ‚y i nawracajÄ…cy. W dusznicy bolesnej  wysiÅ‚kowej ból  pojawia siÄ™ podczas wysiÅ‚ku i ustÄ™puje  po jego zaprzestaniu lub w ciÄ…gu 1-2 min po podjÄ™zykowym zażyciu nitrogliceryny albo dwuazotanu sorbitolu. W zawale serca leki te powodujÄ… tylko zÅ‚agodzenie bólu.

Stabilna dusznica bolesna

Stabilna dusznica bolesna jest najczęściej postacią choroby niedokrwiennej serca. Jej istota jest występowanie okresowego, przejściowego niedokrwienia mięśnia serca w sytuacjach, w których zapotrzebowanie  tlenowe serca przekroczy rezerwę wieńcową .

Rezerwa wieńcowa określa możliwość zwiększenia przepływu wieńcowego i jest różnicą między przepływem maksymalnym a spoczynkowym. Zwiększenie spoczynku zachodzi między mechanizmom autoregulacyjnym tętnic wieńcowych, decydującym o napięciu ścian.

Blaszki miażdżycowe zmniejszają rezerwę wieńcową zarówno przez ograniczone zwężenie światła tętnic, jak i ograniczenie możliwości ich rozszerzenia  się. O stabilności dusznicy bolesnej decyduje powolny rozwój miażdżycy i morfologii blaszki miażdżycowej.

Stabilna blaszka ma małe jądro lipidowe, grubą czapeczkę włóknistą i nieliczne komórki zapalne. Takie blaszki rzadko ulegają uszkodzeniu (pęknięciu, tworzeniu nadżerek), a upośledzenie przepływu wieńcowego może przez wiele lat, przy systematycznym leczeniu nie zwiększać się.
u części chorych niedokrwienie mięśnia serca może nie przekraczać progu występowania bólu, choć jest wykrywane w EKG.

Określamy je wówczas jako nieme niedokrwienie serca. Spotyka się je często u osób  z cukrzyca typu 2 i chorych po zawale serca.

U wiÄ™kszoÅ›ci chorych z miażdżyca tÄ™tnic wieÅ„cowych niedokrwienie wystÄ™puje podczas wysiÅ‚ku i wywoÅ‚uje ból  – tÄ™py -  dusznicÄ™ okreÅ›la siÄ™ wtedy jako wysiÅ‚kowÄ… . Szczególna postaciÄ… choroby niedokrwiennej o przewlekÅ‚ym przebiegu jest dusznica bolesna spontaniczna, oraz kardiologiczny zespół X. W dusznicy bolesnej spontanicznej mechanizmem niedokrwienia jest nagÅ‚y silny skurcz tÄ™tnicy wieÅ„cowej.

Bóle występują często w spoczynku, często w nocy, natomiast tolerancja wysiłku może być dobra. W kardiologicznym zespole X, zwanym choroba małych tętnic , niedokrwienie zależy od upośledzenia czynności rozkurczowej tętniczek mikrokrążenia wieńcowego, przy dobrej drożności dużych tętnic.