Cholestaza to niejednoznaczne określenie zastoju żółci. W fizjologii pod tym terminem rozumie się utrudnienie wydzielania żółci do kanalika żółciowego, w histologii – nagromadzenie żółci w hepatocytach.W naukach klinicznych natomiast, termin cholestaza określa wzrost stężenia we krwi wszystkich składników żółci i w języku medycznym w tym właśnie znaczeniu jest najczęściej używane.
Podział cholestazy
Cholestaza zewnątrzwątrobowa
- przeszkoda w odpływie żółci,
- kamica przewodu żółciowego wspólnego,
- rak brodawki Vatera i inne guzy powodujące ucisk tej okolicy (np. guz głowy trzustki),
- zwężenie dróg żółciowych zewnątrzwątrobowych wskutek np. zapalenia,
- torbiele dróg żółciowych (choroba Carolego),
- atrezja dróg żółciowych.
Cholestaza wewnątrzwątrobowa
Cholestaza wskutek zwężenia dróg żółciowych wewnątrzwątrobowych.
Cholestaza wskutek zaburzenia wydalania żółci na poziomie hepatocytu.
- w chorobach zakaźnych,
- w niedoborze alfa1-antytrypsyny,
- po zabiegach operacyjnych,
- w niewydolności krążenia,
- w nowotworach,
- polekowa,
- w przebiegu ciąży czyli tak zwana cholestaza ciężarnych.
Objawy cholestazy
- świąd skóry
- żółtaczka
- zaburzenia trawienia
- zaburzenia wchłaniania tłuszczów i witamin A, D i K
- rzadziej: bradykardia, zmiany zwyrodnieniowe narządów miąższowych oraz ksantomaty skórne
Przyczyny cholestazy
Przyczyny cholestazy nie są do końca poznane. Kilka czynników nakłada się i tworzy obraz chorobowy.
- genetyczne tło zaburzenia,
- bezpośrednią przyczyną cholestazy jest wzrost poziomu estrogenów i progesteronu u ciężarnych, najwyższy w III trymestrze (często cholestaza występuje w ciążach mnogich),
- u kobiet z ICP jest zaburzony metabolizm estrogenów, polegający na upośledzeniu procesów inaktywacji, zmniejszeniu wydzielania estrogenów do żółci,
- estrogeny gromadzące się w komórce, zmniejszają przepuszczalność błony komórkowej hepatocytu, poprzez nasilenie procesów metylacji fosfolipidów błonowych,
- żółć ulega zagęszczeniu poprzez przesunięcie wody z kanalików wątrobowych do wnętrza hepatocytu; zwiększa się jej lepkość i gęstość; przepływ ulega zwolnieniu i powstaje zastój (w badaniu mikroskopowym widać czopy żółciowe i poszerzone kanaliki, nie ma innych nieprawidłowych zmian),
- progesteron przyczynia się do powyższego obrazu wpływając na atonię dróg żółciowych i pęcherzyka żółciowego.
Wewnątrzwątrobowy zastój żółci mogą powodować również
- leki (jod, sulfonamidy, piramidon),
- przebyte choroby dróg żółciowych i wątroby (kamica żółciowa, WZW, marskość),
- przebyte choroby nerek,
- nawracające EPH Gestozy.
Leki powodujące cholestazę
Rzadziej
- Amoxycylina z kwasem klawulonowym,
- Cefalosporyny,
- Nifedypina,
- Diltiazem,
- Nitrofurantoina.
Często
- Chlorpromazyna,
- PAS,
- Sulfonamidy,
- C-17 alkilowane steroidy (anaboliki, œrodki antykoncepcyjne).
