Za biegunkę przyjmuje się więcej niż 3 luźne , wodniste stolce w ciągu doby o zwiększonej łącznej masie, bądź też jeden stolec dziennie, ale zawierający krew, śluz lub ropę.
Biegunka ostra trwa nie dłużej niż 48 h, biegunka przewlekająca się do czterech tygodni, biegunka przewlekła zaś utrzymuje się ponad 4 tygodnie.
Biegunce może towarzyszyć szereg innych objawów, takich jak wzrost ciepłoty ciała, bóle brzucha, wzmożenie perystaltyki, bolesne parcie na stolec, nierzadko wymioty oraz uczucie ogólnego rozbicia i osłabienia .
Ostre biegunki zdarzają się średnio dwa razy w roku każdemu człowiekowi i są jedna z najczęstszych przyczyn wizyty u lekarza.
Ze względu na mechanizm wywołujący możemy biegunki podzielić na kilka grup:
- biegunki osmotyczne, które powstają na skutek nieprawidłowego wchłaniania substancji osmotycznie czynnych, np. węglowodany , co z kolei powoduje gromadzenie wody i sodu w jelitach.
- biegunki wydzielnicze , charakteryzujące się nadmiernym czynnym wydzielaniem wody i elektrolitów do światła jelita. Taki wzrost sekrecji może być spowodowany działaniem toksyn bakteryjnych (egzo i endogennych) lub zwiększonym wydzielaniem hormonów
- biegunki wysiękowe towarzyszom stanom zapalnym błony śluzowej jelita, gdy do światła przewodu pokarmowego przedostaje się śluz, białka osocza i elementy morfotyczne krwi
- biegunki motoryczne, które spowodowane są zaburzeniem czynności ruchowej jelit , przyśpieszeniem perystaltyki, wynikającej np. z miażdżycy i niedokrwienia jelit, bądź tez nadmiernego rozwoju flory bakteryjnej
- biegunki czynnościowe rozpoznaje się wówczas, gdy nie można ustalić żadnej przyczyny dolegliwości. Podstawową drogą transmisji zakażeń drobnoustrojami wywołującymi biegunki jest droga fekalno-oralna, związana przede wszystkimi z niskimi standardami higienicznymi . Do zakażenia dochodzi przez spożycie zakażonej wody czy żywności, lub przez kontakt bezpośredni z zakażonym człowiekiem.
Biegunki zakaźne dzielimy na:
- biegunki pochodzenia wirusowego. Wirusy sa najczęstsza przyczyną chorób biegunkowych, a u dzieci najczęściej rotawirusy, a w śród dorosłych przeważają zakażenia kalciwirusami i astrowirusami.Zakażenia rotawirusami najczęściej mają miejsce do 4 roku życia .
Biegunka wywoływana przez ratowirusy najczęściej ma ostry przebieg i szybko może prowadzić do odwodnienia, które bywa nawet przyczyna śmierci dziecka.
Zakażenia ratowirusami szczególnie łatwo i szybko rozprzestrzeniają się w miejscach charakteryzujących się dużym przepełnieniem oraz niskim standardem higieny, a ostre biegunki rotawirusowe sa powszechnym zakażeniem szpitalnym zwłaszcza na oddziałach pediatryccznych.
- Biegunki pochodzenia bakteryjnego – zakażenia salmonellowe są najczęstsza przyczyna ostrej biegunki bakteryjnej . Źródłem zakażenia i rezerwuarem są chorzy i nosiciele, a także wiele gatunków zwierząt domowych.
Drobnoustroje niszczą nabłonek jelita , indukując stan zapalny z jednej strony , zaś z drugiej wydzielają toksynę , która wzmaga sekrecję. Elementem jest biegunka z obecnością krwi i śluzu w stolcu.
Zakażenia pałeczkami Shigella , wywołują czerwonkę bakteryjna , a decydujące znaczenie ma tutaj inwazja i zmiany zapalne w jelicie grubym .
Powszechnie występujące w jelicie grubym zdrowego człowieka bakterie z gatunku E. coli również są częstym czynnikiem sprawczym biegunki , chorobotwórcze są określone szczepy, wywołujące biegunki o różnym patomechanizmie, niekiedy krwotoczne, o ciężkim przebiegu. Jest to także częsta przyczyna biegunek podróżnych.
Patogenem obecnie e Polsce niespotykanym jest przecinkowiec cholery, niemniej w krajach o ciepłym klimacie jest częstym czynnikiem etiologicznym biegunek sekrencyjnych.
- Biegunki toksyczne – biegunka może być wywołana nie tylko przez drobnoustroje, które namnożyły się w w pożywieniu , ale także przez egzotoksyny bakteryjne w nim obecne.
Wiele toksyn bakteryjnych charakteryzuje duża odporność na wysokie temperatury , dlatego obróbka cieplna poprzedzająca spożycie pokarmu nie zawsze chroni przed zatruciem . Dobrym przykładem tutaj są intoksykacje powodowane przez toksyny gronkowca złocistego. Źródłem zakażenia żywności często są osoby z gronkowcowymi chorobami skóry.
Zazwyczaj pierwsze objawy intoksykacji występują do 6 godzin po spożyciu pokarmu i są to najczęściej wymioty oraz wysoka gorączka, rzadziej biegunka. Objawy kliniczne występują nagle, ale trwają dość krótko, do czasu wydalenia toksyny z organizmu.
- Biegunka pochodzenia pasożytniczego – zakażenia pasożytnicze są w zasadzie przyczyną biegunek przewlekłych, a najczęstsze czynniki sprawcze to Entamoeba histolytica. Giardia lamblia. Biegunka może również wystąpić w przebiegu tasiemczycy, glistnicy, włosogłówczycy, schistosomiazy.
Pełzakowica jelitowa wywoływana jest przez inwazję Entamoeba histolityca, dochodzi w niej do naruszenia ciągłości błony śluzowej i owrzodzenia ścian jelita. Biegunka ma charakter śluzowo-ropno-krwiotoczny.
Jakim chorobom towarzyszy biegunka
Według Roberta Hegglina biegunki obserwuje się w następujących schorzeniach:
1. Zakażenia znanym zarazkiem (bakterie, wirusy i choroby zakaźne przenoszące się drogą zakażenia jelitowego).
2. Choroby jelit – rozlane zmiany anatomiczne ściany jelita, w których nie znamy wywołującego je zarazka (nieżyt jelit cienkich, nieżyt jelita grubego, wrzodziejące zapalenie jelita grubego).
3. Ograniczone zmiany ściany jelita (gruźlica, rak, odcinkowe zapalenie jelita krętego czyli choroba Leśniowskiego-Crohna, kiła, promienica, rzeżączka).
4. Niestrawność fermentacyjna i gnilna.
5. Biegunki pochodzenia żołądkowego.
6. Sprue (postać pierwotna i wtórna).
7. Choroby trzustki.
8. Lipodystrofia jelitowa (choroba Whipple’a).
9. Zaburzenia wydzielania wewnętrznego [nadczynność tarczycy, niedoczynność nadnerczy (choroba Addisona), niewydolność przytarczyc, cukrzyca.
10. Biegunki pochodzenia uczuleniowego.
11. Biegunki pochodzenia nerwowego (czyli postać biegunkowa zespołu jelita nadwrażliwego).
12. Zmiany jelit na tle toksycznym (mocznica, ciężkie ogólne schorzenia zakaźne, zatrucie rtęcią, arsenem).
13. Zakażenia pasożytami jelitowymi.