Anoreksja, czyli jadłowstręt psychiczny prowadzi do ekstremalnej utraty wagi, szczególnie wśród młodych kobiet. Przyczyną są na ogół problemy związane z dorastaniem i dążenie do rozpowszechnionego w mediach ideału kobiety szczupłej. Anorektyczki mają obsesje na punkcie żywności i są gotowe zrobić wszystko, żeby tylko nie przytyć. Z upływem czasu anoreksja może prowadzić do poważnych kłopotów zdrowotnych, m.in. osteoporozy, niewydolności nerek i często do zaburzeń w gospodarce hormonalnej, zaniku miesiączki i wielu innych problemów. Niekiedy kończy się nawet śmiercią… Niestety niewiele z nas zdaje sobie sprawę z tego jak niebezpieczna i trudna do pokonania może być ta choroba. Mnóstwo młodych dziewczyn pragnie wyglądać jak modelki z wybiegów i robi wszystko, aby uzyskać wymarzoną figurę, katując się głodówkami, ćwiczeniami doprowadzając swoje ciało do całkowitego wyniszczenia. Początki mogą być bardzo niewinne, diety i treningi, które nie są groźne, jednak powoli stają się obsesją, nikt nie spodziewa się wtedy jak tragicznie może się to skończyć. Dlatego zachowajmy zdrowy rozsądek i kontrolę w przypadku odchudzania, aby nie przypłacić tego zdrowiem lub nawet życiem.

Rokowania w anoreksji

Rezultaty wieloletnich obserwacji pozwalają jednak na sformułowanie pewnych wniosków dotyczących anoreksji. Wyzdrowienie występuje u 40-70 % pacjentów, częściowa poprawa u 5-40%, przewlekły przebieg stwierdza się u 15-20% chorych. Za kryterium wyzdrowienia uznaje się utrzymanie masy ciała w granicach 85-95%, masy należnej i regularne miesiączkowanie. Efekty terapii zależą od wieku pacjentów w momencie zachorowania, czasu trwania choroby, współistnienia zaburzeń psychicznych, nasilenia objawów patologicznych oraz funkcjonowania rodziny. Wieloletnia obserwacja wskazuje na wzrost wskaźnika umieralności w miarę trwania choroby (15-20% po 15 latach) oraz możliwość wyzdrowienia po wieloletniej chorobie. Przyczynami zgonu są komplikacje układu krążenia, zaburzenia gospodarki wodnoelektrolitowej, ostra niewydolność nerek, samobójstwa. Korzystnie rokują następujące czynniki: wczesny okres zachorowania, szybkie rozpoczęcie leczenia (do 1 roku), dobra sytuacja rodzinna, brak konieczności hospitalizacji brak współistniejących zaburzeń psychicznych.

Leczenie anoreksji

Biologiczne metody leczenia to : terapia ratująca życie, przeciwdziałająca odwodnieniu, zaburzeniom elektrolitowym i wyniszczeniu, restytucja wagi, leczenie i przeciwdziałanie późnym powikłaniom. Na początku terapii prowadzonej najczęściej w warunkach szpitalnych, w zależności od stwierdzanych zaburzeń chore otrzymują albuminy, plazmę, krew, płyny elektrolitowe. Etap drugi to przeciwdziałanie wyniszczeniu i uzyskanie przyrostu masy ciała poprzez stosowanie odpowiedniej diety, czasem też karmienie sondą lub parenteralnie gdy pacjentka odmawia przyjmowania pokarmów. Początkowo dieta powinna być ubogotłuszczowa i ubogolaktozowa o zawartości 1200-1500 kcal dziennie i zwiększana stopniowo do 3500 kcal na dobę. Optymalny przyrost wagi to 0,5-1,5 kg tygodniowo do wartości 80-95%) masy należnej. Możliwe jest w tym okresie wystąpienie zaburzeń gastroenterologicznych i powikłań ze strony układu sercowo-naczyniowego. Farmakoterapia nie daje wyraźnych, pozytywnych efektów. Ani leki pobudzające łaknienie, ani jakiekolwiek leki stosowane w psychiatrii nie mają znaczącego wpływu na stan chorych. Często zapisywane są neuroleptyki i leki przeciwdepresyjne oraz leki wpływające na motorykę przewodu pokarmowego. Pacjentki, u których nie dochodzi do powrotu miesiączki mimo uzyskania prawidłowej masy ciała poddawane są krótkotrwałej, kilkumiesięcznej terapii estrogenowo-progesteronowej. Ostatnio próbuje się stosować w celach leczniczych cynk, którego niedobór stwierdza się u osób z anoreksją. W związku z wyniszczeniem i zmienionym metabolizmem chorych skutki działania leków mogą być nietypowe.

Skutki anoreksji

Stosowane metody prowadzą do poważnych zakłóceń biochemicznych oraz zaburzeń czynności wielu narządów i układów. Niektóre z nich mogą być groźne dla życia. Współczynnik umieralności wynosi, w zależności od badań, 4 – 22%. Jeśli choroba wystąpi przed 16 rokiem życia i jest to pierwszy rok jej trwania, szanse na wyleczenie pacjentki szacuje się na 85 procent. W drugim roku to już tylko 50 procent. Bywa i tak, że chore nie poddają się leczeniu. W takich sytuacjach dochodzi nawet do śmiertelnych przypadków. Są to akty samobójcze spowodowane przewlekłą depresją lub śmierć w wyniku wyniszczenia organizmu.

Żarłoczność

W anoreksji pojawia się “obkurczanie” mózgu, co wpływa na pogłębianie się negatywnych emocji, wraz z rozwojem choroby charakterystyczna jest coraz większa drażliwość, trudno jest porozmawiać spokojnie z chorą osobą. U pewnej liczby pacjentów z anoreksją stwierdza się okresy żarłoczności zwane epizodami bulimicznymi. Przeplatają oni czas stosowania ścisłej diety z okresami nadmiernego objadania się, prawdopodobnie dlatego, że ich organizm reaguje zmianami fizjologicznymi na brak pożywienia. Jeżeli żarłoczność nie występuje naprzemiennie z anoreksją, to tą chorobę nazywamy bulimią. Anoreksja może przebiegać przewlekle z okresami remisji i nawrotami oraz jako jeden rzut choroby. Zdarza się, że po kilkumiesięcznym ograniczaniu jedzenia dochodzi do 40 % utraty wagi, a w skrajnych przypadkach nawet do 60% należnej masy ciała. Dla obniżenia masy ciała chorzy stosują różne metody m.in. radykalne ograniczenie ilości spożywanego pokarmu połączone z okresowymi głodówkami, stosowanie środków przeczyszczających i moczopędnych , prowokowanie wymiotów po każdym posiłku oraz duży wysiłek

Objawy anoreksji

Jednym z kryterium rozpoznawczych anoreksji jest spadek należnej masy ciała o ponad 15%, brak apetytu i wręcz niepohamowany wstręt do jedzenia. Dziewczyna nagle zaczyna koncentrować się na posiłkach : odmawia ich, wybiera potrawy niskokaloryczne, liczy kalorie w potrawach i ogranicza je nawet do 500 na dobę. Niekiedy chore z pedanterią przygotowują własne jedzenie. Na przykład kroją je na bardzo małe kawałki, następnie bardzo precyzyjnie układają na talerzu. Często dochodzą do tego intensywne ćwiczenia fizyczne i stosowanie środków przeczyszczających. Zmienia się nastrój chorej. Od euforii do apatii. Spada ciśnienie krwi, zwalnia akcja serca, następuje utrata białka i prawie całkowity zanik tkanki tłuszczowej, co prowadzi do pojawienia się na całym ciele tzw. meszku (cienkich włosków). Obniża się poziom cukru we krwi i temperatura ciała. Pojawia się anemia. Dochodzi również do odwodnienia organizmu i zatrzymania miesiączki, występują bóle głowy i bezsenność. Niektóre osoby skarżą się na zaparcia oraz na dużą wrażliwość na zimno. Twarz anorektyczki przybiera charakterystyczny wygląd wiewiórki. Uszy stają się odstające, a twarz ma pozorną krągłość, co jest wynikiem obrzęku ślinianek. Skóra staje się sucha i wiotka, niektórym dziewczynom zaczynają wypadać włosy.

Dążenie do ideału…

Inną przyczyną anoreksji jest dążenie do rozpowszechnionego w mediach ideału kobiety szczupłej i zgrabnej. Wiele nastolatek jest przekonanych, że ładna figura pomoże im zdobyć dobrą pracę, znaleźć chłopaka, zapewni sympatię rówieśników oraz pozycję w rodzinie. Osoby chore są solidne, koncentrują się na nauce, cechuje ich duża potrzeba sukcesu, ale też niepewność, lęk przed niepowodzeniami, nadmierny krytycyzm wobec siebie. Wyniszczeniu fizycznemu nie towarzyszy zachwianie sprawności psychicznej – chorzy nie tracą dobrego nastroju i aktywności w pracy. Psychoanalitycy tłumaczą jadłowstręt ukrytą wrogością do matki. Inni autorzy zwracają uwagę na urazy wczesnodziecięce, niewłaściwe stosunki wewnątrz rodzinne, natomiast badania naukowe sugerują jednak, że na jego wystąpienie mają wpływ zaburzenia hormonalne oraz biochemiczne w obrębie mózgu.

Przyczyny anoreksji

Po wykluczeniu nielicznych przypadków uwarunkowanych zaburzeniami endokrynnymi, guzem mózgu czy też nietypowo przebiegającą schizofrenią lub chorobą afektywną, u większości osób można doszukać się czynników psychosomatycznych. Przyczyną anoreksji są na ogół problemy związane z dorastaniem, gdy młoda, szczupła dziewczyna nagle zaczyna przybierać na wadze, dziecięce kształty zmieniają się na kobiece. Pojawiają się krągłości, miesiączka. Dziewczęta cierpiące na anoreksję unikają kontaktu z innymi osobami, zwłaszcza z chłopcami. Zaprzeczają własnej seksualności. Często towarzyszy temu poczucie niepewności własnej atrakcyjności. Do tego dochodzi obawa przed tym, co przyniesie dorosłe życie. Wiele dziewcząt wychowuje się w nadopiekuńczych rodzinach. Boją się świata, który ich otacza oraz dojrzałości fizycznej i psychicznej. W wyniku unikania jedzenia sylwetka pozostaje podobna do dziecka przed okresem pokwitania, miesiączka nie pojawia się lub zanika.

Podłoże psychologiczne

Anoreksja ma głównie podłoże psychologiczne i jest związana z negatywnymi emocjami. Zdrowa osoba jest w stanie w każdej chwili zrezygnować z diety, tymczasem anorektyczki nie potrafią przerwać głodówki. Jadłowstręt zwykle współwystępuje z innymi rodzajami zaburzeń m.in. depresjami u osób o nieprawidłowej strukturze i dynamice osobowości, niedojrzałych psychologicznie, posiadających nieadekwatną samoocenę. Osoby chore postrzegają siebie jako dużo grubsze i brzydsze niż są w rzeczywistości, nierzadko czują wstręt do swojego ciała i mają zaniżone poczucie własnej wartości. Często też stwierdzają, że są syte zanim zaczną jeść. Zazwyczaj młoda osoba postanawia zrzucić określoną liczbę kilogramów. Kiedy jednak osiąga swój cel nie jest zadowolona. Patrząc w lustro wciąż widzi siebie jako grubasa toteż próbuje stracić jeszcze parę kilo. Krok po kroku i waży 10-15% poniżej normy w stosunku do jej wzrostu.

Jadłowstęt

Jadłowstręt psychiczny czyli brak łaknienia jest chorobą o podłożu psychicznym. Objawia się silną obawą przed utyciem prowadzącą do unikania jedzenia. Występuje najczęściej w krajach Europy, Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Dotyka głównie dziewczęta między 12 a 21 rokiem życia, rzadziej chłopców, sporadycznie występuje we wczesnym dzieciństwie. Związana jest z dużą aktywnością hormonalną, intensywnym rozwojem fizycznym i rozwojem myślenia abstrakcyjnego w okresie dojrzewania. Pojawia się bunt przeciwko autorytetom, uwaga koncentruje się na własnym wyglądzie i figurze. W okresie tym zaburzenia odżywiania są największe i wynoszą w anoreksji 1 % populacji młodzieży. 15-krotnie niższą zachorowalność chłopców na anoreksję wyjaśnia się mniejszym stresem związanym z dojrzewaniem biologicznym. Na zaburzenia odżywiania cierpią najczęściej młode kobiety, których kariera zawodowa związana jest z koniecznością utrzymania szczupłej sylwetki i kontroli swojego ciała. Są to więc młode tancerki, uczennice szkół baletowych, niektórych dziedzin sportu, takich jak pływanie i gimnastyka, a także modelki, które robią wszystko by być jak najszczuplejsze. Często, acz błędnie przypisywana jest osobom odchudzającym