Alkoholowa choroba wątroby (ALD)

Spożywanie alkoholu jest trwałym elementem kultury, towarzyszącym rozwojowi od momentu ich powstania, aż do dziś.

Alkohol spożywany w umiarkowanych ilościach nie zagraża zdrowiu, natomiast jego nadmierne przewlekłe nadużywanie wywiera niekorzystny wpływ na zdrowie somatyczne i psychiczne.

Zespół uzależnienia od alkoholu jest chorobą, w której następuje utrata kontroli nad procesami zachowania.

Metabolizm alkoholu

Wątroba, jako główny narząd biorący udział w metabolizmie alkoholu jest najbardziej narażona na jego toksyczne działanie. Alkohol etylowy, mająz charakter związku lipofilneg, szybko i całkowicie wchłania się z przewodu pokarmowego, łatwo przenika przez błony komórkowe i dostaje się do krwiobiegu. Metabolizm alkoholu rozpoczyna isę już w jamie ustnej.

W żołądku wchłania się 20-25% alkoholu, jednak zasadniczy proces jego wchłaniania następuje w jelicie cienkim (75-80%). Maksymalne jego stężenie we krwi pojawia się po 0,5-2 godzinach od spożycia .

Szybkość wchłaniania zależy od rodzaju spożytego alkoholu oraz obecności pokarmów w żołądku. Utlenianie alkoholu etylowego w wątrobie odbywa się trzema szlakami metabolicznymi, przy współudziale trzech enzymów, zlokalizowanych w różnych strukturach hepatocytów.

Najważniejszym jest zlokalizowana w cytozylu dehydrogeneza alkoholowa  (ADH). Drugim układem enzymatycznym jest  tzw. mikrosomalny system utleniania alkoholu MEOS. Enzymem trzeciego szlaku jest katalaza zawarta w peroksysomach.

Głównym produktem utleniania alkoholu, niezależnie od szlaku metabolicznego jest, aldehyd octowy. Wykazuje on 10 krotnie wyższa toksyczność od etanolu.

Powstały aldwhyd octowy ulega dalszemu metabolizmowi w wątrobie , przy udziale dehydrogenezy aldehydowej (ALDH). Z utlenionego aldehydu octowego powstaje kwas octowy, który uwolniony do krwiobiegiu ulega rozpadowi na CO2 i H2O. Bez względu na rodzaj enzymu biorącego udział w utlenianiu alkoholu, reakcja utleniania przebiega zawsze według schematu:

Utlenianie alkoholu

Etanol → Aldehyd octowy → Kwas octowy ↑ CO2 i H2O

Wątroba zajmuje kluczowa pozycję w metabolizmie wielu substancji chemicznych, które drogą krwi przedostają się do niej. Wątroba, odgrywająca dominująca rolę w metabolizmie alkoholu, jest najbardziej narażona na jego toksyczne działanie.

Chociaż wiele mechanizmów powodujących powstawanie tej choroby zostało wyjaśnionych, nadal istnieje wiele nieznanych czynników współuczestniczących w uszkodzeniu wątroby przez etanol.

Nie wiadomo dlaczego tylko u 15-20% osób przewlekle nadużywających  alkoholu rozwija się alkoholowe zapalenie lub marskość wątroby i dlaczego 4 z 5 przewlekle nadużywających alkoholu toleruje przez lata ciągłą jego obecność.

Aldehyd octowy – pierwszy produkt metabolizmu etanolu  – przez wiele lat uważany był z powodu swojej dużej toksyczności za główny czynnik patogeniczny uszkodzenia wątroby. W prawidłowych warunkach usuwanie aldehydu octowego przez ALDH i inne izoenzymy ALDH zapobiega jego kumulacji wewnątrzkomórkowej w ludzkiej wątrobie.

Alkoholowe stłuszczenie wątroby

pojawia się już we wczesnych stadiach  ALD i nasila się wraz z czasem trwania nałogu. Za mechanizm odpowiedzialne są głównie komórki gwieździste, będące źródłem macierzy pozakomórkowej.

W prawidłowo funkcjonującej wątrobie wytwarzanie i degradacja ECM pozostaja w równówadze. Nadużywanie alkoholu zaburza tę równowagę, aktywuje komórki gwiaździste i powoduje nadmierna produkcję białek macierzy pozakomórkowej.

Białka ECM kumulują się w przestrzeni Dissego a także w obrębie zrazików wątrobowych, inaczej zatokowych. Konsekwencją tego procesu jest włóknienie, będące formą gojenia tkanki w miejscu powstałej martwicy. Stłuszczenie wątroby jest odwracalne po 3-4 tygodniach abstynencji

Alkoholowe włóknienie wątroby

Pojawia się już we wczesnych stadiach ALD i nasila się wraz z czasem trwania nałogu. Za mechanizm odpowiedzialne są głównie komórki gwiaździste, będące źródłem macierzy pozakomórkowej, w tym kolagenu typu I i III.

W prawidłowo funkcjonującej wątrobie wytwarzanie i degradacja ECM pozostają w równowadze. Nadużywanie alkoholu zaburza ta równowagę, aktywuje komórki gwieździste i powoduje nadmierna produkcję białek macierzy pozakomórkowej.

Białka ECM kumuluja się w przestrzenii Dissego a także w obrębie zrazików wątrobowych, inaczej zatokowych. Konsekwencją tego procesu jest włóknienie, będące formą gojenia tkanki w miejscu powstania martwicy.

Alkoholowe zapalenie wątroby

Wywołane jest długotrwałym spożywaniem alkoholu i zazwyczaj występuje u osób, u których wcześniej stwierdzono stłuszczenie wątroby. Przebiega na ogół ciężko i charakteryzuje się dłużą śmiertelnością.

Rozpoznanie alkoholowe zapalenie wątroby jest głównie na podstawie badania morfologicznego wątroby. Rozpoznanie Alkoholowego zapalenia wątroby oparte jest głównie na podstawie badania morfologicznego wątroby.

W stadium alkoholowego zapalenia wątroby w obrazie morfologicznym dominują nacieki z granulocytów i limfocytów, zlokalizowane w centralnej części zrazika.

Rozmieszczenie limfocytów CD4  i CD8, zwiększona ekspresja antygenów zgodności tkankowej HLA na hepatocytach oraz martwica hepatocytów sugerują, że limfocyty cytotoksyczne odpowiedzialne sa za śmierć hepatocytów. W zapaleniu alkoholowym wątroby i marskosci wątroby zmiany morfologiczne powstałe wątrobie nie ulegają cofnięciu

Wystąpienie objawów niewydolności wątroby:

• żółtaczki
• zburzeń w układzie krzepnięcia
• encefalopatii są wskaźnikami złego rokowania. W praktyce do określenia ciężkości choroby stosuje się skalę Maddreya, która oparta jest na oznaczeniu czasu protrombinowego i stężenia biluribiny w surowicy.

Alkoholowa marskośc wątroby

Występuje u 15% uzależnionych od alkoholu i rozwija się u 70-80 % chorych, u których występuje Alkoholoew zapalenie wątroby. Marskosc wątroby na podstawie badania morfologicznego dzieli się na:

• drobnoguzkową
• wielkoguzkową
• mieszaną

Marskość wątroby ma najczęściej charakter drobnoguzkowy. Dla celów klinicznych dzielimy marskość na wyrównana i niewyrównaną. Jako kryteria niewyrównania przyjmuje się:

• wystąpienie żółtaczki
• zaburzeń wodno-elektrolitowych
• zaburzeń w układzie krzepnięcia
• objawów nadciśnienia wrotnego
• wodobrzusza
• encefalopatii wrotnej

W leczeniu alkoholowych chorób wątroby bardzo ważna jest suplementacja witaminowa i żywienie oraz podaż płynów i elektrolitów.