Proces chorobowy spowodowany zakażeniem mózgu wirusowym, bakteryjnym, grzybiczym, bądź pierwotniakowym. Zapalenie mózgu może również wystąpić  w przebiegu choroby reumatycznej. Zakażenie bakteryjne często prowadzi do zapalenia mózgu  ropnego i do ropnia mózgu. Zapalenie mózgu może objąć cały mózg bądź ograniczyć się do istoty szarej lub białej. W niektórych postaciach dochodzi do wybroczyn krwawych i zmian martwiczych w tkance mózgowej. Zapalenie mózgu wirusowe może być pierwotne, kiedy zmiany w układzie nerwowym występują jako pierwsze, bądź może stanowić powikłanie jakiejś choroby zakaźnej np. grypy czy świnki.

Choroba zaczyna się nagle lub po ustąpieniu objawów poprzedzających, bólem głowy, gorączką i zaburzeniami świadomości. W okresie następnym mogą wystąpić drgawki i zależnie od stopnia ciężkości przebiegu  – mniej lub bardziej nasilone i rozległe porażenia  nerwów czaszkowych, niekiedy również kończyn. W Płynie mózgowo rdzeniowym pojawiają się zmiany zapalne.

Objawom mózgowym niejednokrotnie towarzyszom objawy zajęcia  opon mózgowo rdzeniowych i rdzenia. W okresie późniejszym, w niektórych postaciach zapalenia mózgu wirusowego wystąpić może parkinsonizm.

U osób, które przebyły zapalenie mózgowe, moga utrzymywać się trwałe następstwa w postaci niedowładów, uszkodzeń nerwów czaszkowych, nieprawidłowości psychicznych i zmian w zachowaniu.

Z pośród ważniejszych postaci zapalenia mózgu wirusowego wymienić należy kleszczowe zapalenie  mózgu, nagminne śpiączkowe zapalenie mózgu oraz zapalenie mózgu występujące  w przebiegu rozmaitych chorób  wirusowych, jak:

• odra,
• różyczka,
• grypa,
• świnka,
• opryszczka,
• półpasiec,
• ospa wietrzna,
• mononukleoza zakaźna,
• żółtaczka zakaźna

Szczególnie ciężka postacią wirusowego zapalenia mózgowego jest – wścieklizna. Niekiedy zapalenie mózgu występuje jako powikłanie po szczepieniu  przeciw chorobom zakaźnym m.in:

• ospie
• odrze
• chorobie Heinego-Medina
• tężcowi
• durowi
• wściekliźnie

Powikłanie niektórych niewirusowych chorób zakaźnych :

• dur plamisty
• bruceloza

W zwalczaniu wirusowych infekcji  układu nerwowego , najważniejsze są masowe szczepienia ochronne, zwłaszcza do chorób występujących epidemicznie

Zapalenie mózgu grzybicze występuje rzadko, stanowiąc powikłanie zakażeń grzybiczych skóry. Zakażenie układu nerwowego prowadzi do objawów  oponowych i mózgowych, przypominających  zapalenie opon mózgowo rdzeniowych gruźlicze. Leczenie polega na podawaniu antybiotyków przeciwgrzybiczych

Zapalenie mózgowe wywołane przez pierwotniaki jest powikłaniem zakażeń pierwotniakowych, jak toksoplazmoza, pełzakowica, zimnica, trypanosomatozy. W przypadkach toksoplazmozy w układzie nerwowym powstają  ziarniaki i torbiele. W przypadkach pełzakowicy, jeżeli pełzak przedostaje się do mózgu, może spowodować rozwój ropnia.

Zmiany w układzie nerwowym w przebiegu zimnicy sa rzadkie i objawiaja się odczynem oponowym i zmianami mózgowymi z objawami psychicznymi oraz zapaleniem wielonerwowym. Przebieg zakażeń pierwotniakami  jest zwykle ciężki, a leczenie farmakologiczne często bywa malo skuteczne.. W przypadkach ropni pełzakowych wskazane jest leczenie operacyjne, które może uratowac zycie chorego.

Objawy zapalenia mózgu

• ból i zawroty głowy
• zaburzeniami rytmu snu – śpiączka, inwersja snu (senność w dzień i bezsenność w nocy) lub bezsenność
• zaburzeniami wzroku, porażeniami ocznymi
• spadek ostrości widzenia
• diplopia
• opadanie powieki
• silne bóle kończyn i tułowia (ból wzgórzowy lub kauzalgia)
• wzmożenie napięcia mięśni
• zaburzeniami psychicznymi (pobudzenie).